නීල් ආම්ස්ට්‍රෝන්

නීල් ඇල්ඩෙන් ආම්ස්ට්‍රෝන් (1930 අගොස්තු 05 - 2012 අගෝස්තු 25) යනු හිටපු ඇමරිකානු ගඟනගාමියෙකු, පර්යේෂණ ගුවන් නියමුවකු, විශ්ව විද්‍යාල මහාචාර්යවරයෙකු සහ ඇමෙරිකානු එක්සත් ජනපද නාවික ගුවන් නියමුවකු ද වෙයි. ඔහු සඳ මත පා තැබු ප්‍රථම පුද්ගලයාය. ඔහුගේ ප්‍රථම අභ්‍යවකාශ ගමන සිදු කරනු ලැබුයේ 1966 දී ජෙමිනි 8 යානයෙන් වන අතර ඔහු එහි අණදෙන නියමුවා විය. මෙම මෙහෙයුමේ දී ගුවන් නියමු ඩේවිඩ් ස්කොට් සමග එකතුව ඔහු විසින් මුල්ම පිරිස් බලයක් ඇතිව අභ්‍යවකාශ ෂටල දෙකක් තටාක ගත කරන ලදී. ආම්ස්ට්‍රෝන්ගේ දෙවන සහ අවසාන අභ්‍යවකාශ ගමන සිදු කරන ලද්දේ 1969 ජුලි 20 වන දා ය. ඒ ප්‍රථම වරට සඳ මත පා තැබීමේ මෙහෙයුමත් සමගය. ඔහු මෙම මෙහෙයුමෙහි ඇපලෝ 11 යානයෙහි අණදෙන නිළධාරියා විය. මෙකී සුප්‍රසිද්ධ මානව වර්ගයාගේ ඉදිරි ගමනට තැබු යෝධ පියවරත් සමගින් ආම්ස්ට්‍රෝන් සහ එඩ්වින් ඕල්ඩ්‍රින් මුල්ම වරට චන්ද්‍රයාගේ පෘෂ්ඨය මතට පා තබා පැය 2 ½ ක කාලයක් මුළුල්ලේ සඳ ගවේෂණය කළහ. ඔවුන් මෙලෙස ගවේෂණය සිදු කරන අවස්ථාවන්හි දි ඔවුනට සහය දක්වමින් මයිකල් කොලින්ස් චන්ද්‍ර පෘෂ්ඨයට ඉහළින් කක්ෂගත විය. ආම්ස්ට්‍රෝන් හට Congressional Space Medal of Honor නම් සම්මානය මේ සඳහා හිමි වුණි.

නීල් ආම්ස්ට්‍රෝන්
Neil Armstrong
Neil Armstrong pose.jpg
උපත5 අගෝස්තු 1930(1930-08-05)
වැපකොනේටා, ඔහියෝ,ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය
තත්ත්වයවිශාමික
ජාතිකත්වයඇමෙරිකානු
රැකියාවපරීක්ෂණ ගුවන් නියමු
Space career
Neil Armstrong Signature.svg
ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය අභ්‍යවකාශගාමී
සඳමත පා තැබු ප්‍රථම මිනිසා
අභ්‍යවකාශගත කාලය
දින 8 , පැය 14 , මිනිත්තු 12 සහ තත්පර 31
තෝරාගැනීම1957
මෙහෙයුම්ජෙමිනි 8, ඇපලෝ 11
මෙහෙයුම් ලාංචනය
Ge08Patch orig.png Apollo 11 insignia.png

ගඟනගාමියෙකු වීමට ප්‍රථම ආම්ස්ට්‍රෝන් එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවෙහි සේවය කළ අතර කොරියානු යුධ සමයේදී ක්‍රියාකාරී සමාජිකයෙකු විය. මෙකී යුධ සමයෙන් පසු ඔහු අධිවේගී ගුවන් මධ්‍යස්ථානයක් වන National Advisory Committee for Aeronautics (NACA) හි පර්යේෂණ ගුවන් නියමුවකු ලෙස සේවය කළ අතර එහි දී ඔහු විවිධ වර්ගයේ ගුවන් යානා වලින් ගුවන් ගමන් 900 කටත් වඩා සිදු කර තිබුණි. මෙම මධ්‍යස්ථානය දැනට හඳුන්වනු ලබන්නේ Dryden Flight Research Center නමිනි. පර්යේෂණ ගුවන් නියමුවකු ලෙස ඔහු F – 100 Super Sabre A සහ C ගුවන් යානයෙහි, F – 101 Voodoo සහ Lockheed F – 104 A Starfighter යන යානා වල සේවය කර ඇත. මීට අමතරව Bell X – 1B, Bell X – 5, North American X – 15, F – 105 Thunderchief, F – 106 Delta Dart, B – 47 Stratojet, KC – 135 Stratotanker සහ Paresecv යන යානාවල ද පියාසර කර ඇත. ඔහු Purdue සරසවියෙන් උපාධි ලැබුවෙකි.

පුද්ගලික ජීවිතයසංස්කරණය

1930 අගෝස්තු 5 වැනිදා, ඔහියෝ ප්‍රාන්තයෙහි වැපකොනේටා නගරයේ දී වයෝලා ලුවීස් ට සහ ස්ටීවන් කෙනෙග් ට දාව ආම්ස්ට්‍රෝන් උපත ලැබීය. ඔහුට ජූන් නම් බාල සොහොයුරියක් ද ඩීන් නම් බාල සහෝදරයෙකු ද විය. ඔහුගේ පියා ඔහියෝ ප්‍රාන්ත රාජ්‍යයේ විගණකයෙකු විය. එම නිසා ඊළග වසර 14 තුළ ඔහුගේ පවුල ට ප්‍රාන්තය පුරා නගර 16 කට පදිංචිය මාරු කිරීමට සිදුවිය. ආම්ස්ට්‍රෝන්ට ගුවන් යානා ගැන උනන්දුව ඇති වූයේ වයස අවුරුදු දෙකේදී පමණ ය. එකල ඔහුගේ පියා ඔහුව ක්ලීව්ලන්ඩ් හි තිබූ ගුවන් තරඟ නැරඹීමට රැගෙන ගොස් ඇත. වයස පහේදී හෝ හයේදී ඔහුට පළමු ගුවන් ගමන් අත්දැකීම ලැබුණි.

1944 දී ඔහුගේ පවුල අවසාන වරට නැවතත් වැපකොනේටා නගරයට පැමිණියහ. එහිදී ආම්ස්ට්‍රෝන්ග් බ්ලූම් උසස් පාඨශාලාවට ඇතුල් විය. ඔහු වැපකොනේටා ගුවන්තොටේදී ගුවන් යානා නියමු පුහුණුවක් ලැබීය. තම 16 වැනි උපන්දිනය දා ශිෂ්‍ය ගුවන් සහතිකයක් ලබාගත් ඔහු අගෝස්තු මාසයේදි සිය ප්‍රථම ගුවන් ගමන තනිවම සිදු කළේය. ඒ රියදුරු බලපත්‍රයවත් ලබා ගැනීමට පෙරයි. ආම්ස්ට්‍රෝන්ග් ක්‍රියාකාරි බාලදක්ෂයෙකු වූ අතර ඇමරිකානු බාලදක්ෂ වැඩසටහනේ ඉහළම තනතුර වූ 'Eagle Scout' තනතුර ලබාගත්තේය. ආම්ස්ට්‍රෝන් හට බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරය විසින් Distinguished Eagle Scout සම්මානය සහ Silver Buffalo සම්මානය ප්‍රදානය කෙරුනි. 1969 ජුලි 18 වැනිදා චන්ද්‍රයා වෙත පියාසැරිය කරන අතරතුර ආම්ස්ට්‍රෝන් ඉඩාහෝ ප්‍රාන්තයේ පැවති ජාතික බාලදක්ෂ ජම්බෝරියට සහභාගි වූ බාලදක්ෂයන් හට සිය ශුභාශිංසන යැවීය. ආම්ස්ට්‍රෝන් චන්ද්‍රයා වෙත ගෙන ගොස් නැවත රැගෙන ආ පෞද්ගලික අයිතම කිහිපය අතර ලෝක බාලදක්ෂ ලාංඡනයක් ද විය.

1947 දී, වයස 17 ක් වූ ආම්ස්ට්‍රෝන් පර්ඩූ විශ්වවිද්‍යාලයේදී ගගනයාත්‍රා ඉංජිනේරු විද්‍යාව හැදෑරුවේය.

නාවික හමුදා සේවයසංස්කරණය

 
නාවික හමුදා ගුවන් නියමු නීල් ආම්ස්ට්‍රෝන්, 1952 මැයි 23

1949 ජනවාරි 26 දා ආම්ස්ට්‍රෝන්ව නාවික හමුදා සේවයට කැඳවන ලදී. වෛද්‍ය පරීක්ෂනවලින් පසු 1949 පෙබරවාරි 24 දා මිඩ්ෂිප්මන් තනතුරට පත්විය. 1949 සැප්තැම්බර් 9 වැනිදා ඔහු පියාසැරි පුහුණුව සඳහා වූ T-6 ටෙක්සන් ගුවන් යානයක් තනිවම පියාසර කළේය. 1950 මාර්තු 2 වැනිදා ඔහු ගුවන් යානා ගෙනයනා නෞකාවක් වූ USS Cabot මතට ගුවන්‍ යානයක් ගොඩබෑවේය.1950 අගෝස්තු 16 වැනිදා නාවුක හමුදාව ඔහුට දන්වා සිටියේ ඔහු නාවික ගුවන්නියමුවෙක් ලෙස සම්පූර්ණ සුදුසුකම් ලබා ඇති බවයි.

1950 නොවැම්බර් 27 වැනිදා ආම්ස්ට්‍රෝන්ග්ව VF-51 නම් ජෙට් කණ්ඩායමේ නියමුවෙක් ලෙස පත් කරන ලදී. එහි ලාබාලතම නිළධාරියා වූ ඔහු 1951 ජනවාරි 5 වැනිදා පළමු වතාවට ජෙට් ගුවන් යානයක් පියාසර කළේය. ඒ ග්‍රමන් F9F පැන්තර් යානයකි. 1951 ජුනි 5 වැනිදා ආම්ස්ට්‍රෝන්ග්ව Ensign තනතුරට උසස් කරන ලද අතර ඊට දින දෙකකට පසුව ඔහු පළමුවරට ජෙට් යානයක් ගුවන්යානා වාහක නෞකාවක් මතට ගොඩබෑවේය. ඒ USS Essex මතටයි. 1951 ජුනි 28 වැනිදා, Essex කොරියාව බලා යාත්‍රා කිරීම ඇරඹූ අතර VF-51 එහි පොළොවේ ඉලක්ක වලට පහර දෙන (ground-attack) ගුවන්යානය ලෙස ක්‍රියා කළේය.

1951 අගෝස්තු 29 දා ආම්ස්ට්‍රෝන්ග් පළමු වරට කොරියානු යුද්ධයට සහභාගී වූයේ ය. ඒ සොන්ග්ජින් හි ගුවන් ඡායාරූප ලබාගැනීමේ මෙහෙයුමකදීය. ඉන් දින පහකට පසු ඔහු සන්නද්ධ විහිදුම් මෙහෙයුමක් සඳහා සහභාගි විය. ඒ මාජොන්-නි නම් ගම්මානයට දකුණින් ඇති ප්‍රමුඛ ප්‍රවාහන සහ ගබඩා පහසුකම් ඇති ප්‍රදේශයක් මතිනුයි. ආම්ස්ට්‍රෝන්ග්ට අනුව ඔහු පොළොවට බෝම්බ හෙලීම සඳහා පහළ උන්නතාංශයක පැ.කි.මී. 560 ක පමණ වේගයකින් පියාසර කරමින් සිට ඇති අතර කඳු අතර උගුලක් ලෙස ඇද තිබූ කේබලයක ඔහුගේ යානය ගැටී ඇත. පොළොවට මීටර් 150 ක් පමණ උසින් ගමන් ගද්දී සිදුවූ මෙම අනතුරින් යානයේ එක් තටුවක අඩි 6ක ප්‍රමාණයක් විනාශ විය. එම ප්‍රදේශය තුලදී බරපතළ ලෙස ගුවන්යානා-මර්ධන-අවි වලින් වෙඩි ප්‍රහාර එල්ල වුවද ඒවා ආර්ම්ස්ට්‍රෝන්ගේ යානයේ නොවැදුනි. නමුත් USS Essex නෞකාවේ අණ දෙන නිළදාරියාට මුලින් ලැබුණු වාර්තාවේ සඳහන් වූයේ ආම්ස්ට්‍රොන්ගේ F9F පැන්තර් යානය ගුවන්යානා-නාශක අවි වලින් එල්ල වූ ප්‍රහාර වලට හසුවූ බවටයි.

 
F9F-2 පැන්තර් ගුවන්යානා දෙකක්.වම් පස යානායේ නියමුවා ආම්ස්ට්‍රෝන්ග් ය.

යානයට දරුණු ලෙස හානි වුවද එය නැවත සතුරු කලාපයෙන් පිටතට ගෙන ඒමට ආම්ස්ට්‍රෝන්ග් සමත්විය. පාර්ශවික සමබරතාවය පාලනය කිරීම සඳහා තිබූ ගුවන් යානා තටු විනාශ වී තිබූ නිසා යානය නැවත ආරක්ෂිතව ගොඩබසීමට නොහැකි විය. ආම්ස්ට්‍රෝන්ට තිබූ එකම බලාපොරොත්තුව වූයේ යානයෙන් පිටතට පැනීමේ ක්‍රියාවලියයි (ejection). එමගින් ආසනයත් සමගම නියමුවාව යානයෙන් වෙන් කෙරෙන අතර ආසනයේ ඇති පැරෂූටයක් මගින් ඔහුව ආරක්ෂිතව පොළොවට පතිත කළ හැක. ආම්ස්ට්‍රෝන් ඉලක්ක කළේ මුහුද මතදි යානයෙන් ඉවත් වී ජලයට පතිත වී, ඉන් පසු ගලවාගැනීමේ හෙලිකොප්ටර යානයක් පැමිණෙන තෙක් බලා සිටීමටයි. නමුත් සුළඟට අසුවූ පැරැෂූටය නැවත ගොඩබිම් පෙදෙසට ගසා ගෙන ගියේය. ගොඩබිමට පතිත වූ ඔහුව මිතුරෙකු විසින් ජීප් රථයකින් රැගෙන යන ලදි. ඔහුගේ ගුවන්යානය වූ F9F BuNo 125122 හි සුන්බුන් සොයාගත නොහැකි විය.

ආම්ස්ට්‍රෝන් කොරියාවේදී පැය 121 ක ගුවන් කාලයක් තුල මෙහෙයුම් 78 කට සහභාගි විය. කොරියානු යුද්ධයේදී මියගිය එක්සත් ජනපද නාවික හමුදා භටයින් 492 න් 27 දෙනෙක් USS Essex හි සේවය කළ අය විය. මෙහෙයුම් 20 ක් සඳහා ආම්ස්ට්‍රෝන්ග් හට Air Medal නොහොත් ගුවන් පදක්කම ද, තවත් මෙහෙයුම් 40 ක් සඳහා Gold Star දෙකක්ද, Korean Service Medal, Engagement Star, National Defense Service Medal සහ United Nations Korea Medal ද හිමි විය.

පරීක්ෂන නියමුසංස්කරණය

 
පරීක්ෂණ නියමු නීල් ආම්ස්ට්‍රෝන් (වයස 26)

පර්ඩූ සරසවියෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු ආම්ස්ට්‍රෝන් පර්‍යේෂක පරීක්ෂණ ගුවන් නියමුවෙකු ලෙස සේවය කළේය. ඔහු එඩ්වර්ඩ්ස් ගුවන්හමුදා මූලස්ථානයේ ඇති අධිවේගී ගුවන් මධ්‍යස්ථානයක් වන National Advisory Committee for Aeronautics (NACA) හි රැකියාවක් සඳහා ඉල්ලුම් කෙරුවේය. නමුත් එහි ඇබෑර්තුවක් නොතිබූ නිසා ඔහුගේ අයදුම්පත ක්ලීව්ලන්ඩ් හි ඇති ලුවිස් ගුවන් ප්‍රචාලන විද්‍යාගාරයට හරවා යවන ලදී. 1955 මාර්තු 1 වැනිදා ආම්ස්ට්‍රෝන් එහිදී පළමු වරට පරීක්ෂණාත්මක ගුවන් ගමනක් සිදු කළේය. ඔහු ක්ලීව්ලන්ඩ් හි සේවය කළේ සුලු කාලයක් පමණි. 1955 ජුලි 11 දින ඔහු NACA අධිවේගී ගුවන් මධ්‍යස්ථානයේ සේවයට වාර්ථා කරන ලදි.

අභ්‍යාවකාශගාමී වෘත්තියසංස්කරණය

1958 ජුනි මාසයේ ආම්ස්ට්‍රෝන්ව එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාවේ Man In Space Soonest වැඩසටහනට තෝරගත් නමුත් උසස් පර්යේෂණ ව්‍යාපෘති ඒජන්සිය එම වැඩසටහනට ප්‍රතිපාදන සැපයීම නවත්වන ලදී. ඒ වෙනුවට පසුව ඉදිරිපත්වුනේ නාසා ආයතනයේ මර්කරි ව්‍යාපෘතියයි. නමුත් එහි අභ්‍යාවකාශගාමියෙකු ලෙස ඉදිරිපත් වීමට හැකිවූයේ හමුදා පරීක්ෂන නියමවුනට පමණක් වූ අතර ආම්ස්ට්‍රෝන් සිවිල් පරීක්ෂන නියමුවෙක් වූ නිසා එයට සහභාගි විය නොහැකි විය. 1960 නොවැම්බර් මස ඔහුව X-20 ඩයින-සෝර් නම් හමුදා ගුවන් යානයට නියමු උපදේශකයෙකු ලෙස තෝරාගන්නා ලදි. ඉන් වසර දෙකකට පසු 1962 මාර්තු 15 දා, ආම්ස්ට්‍රෝන් X-20 නම් ගුවන් යානය සඳහා තෝරාගත් නියමු-ඉංජිනේරුවන් හත්දෙනා අතරට ඇතුළත් විය.

 
ආම්ස්ට්‍රෝන්, ජෙමිනි ව්‍යාපෘතියේ මුල් කාලයේ භාවිත කළ අභ්‍යාවකාශ ඇඳුමක් සමග

1962 අප්‍රේල් මස නාසා ආයතනය නිවේදනය කළේ ජෙමිනි ව්‍යාපෘතිය සඳහා දෙවන ගගනගාමීන් කණ්ඩායමක් බඳවා ගන්නා බවත් මෙවර සිවිල් පරීක්ෂන නියමුවන්ට ද ඉල්ලුම් කළ හැකි බවයි. 1962 මැයි මස සියැටල් වර්ල්ඩ්'ස් ෆෙයාර් වෙත ගිය ආම්ස්ට්‍රෝන් එහි තිබූ අභ්‍යාවකාශ ගවේශනය ගැන වූ සමුළුවකට සහභාගි විය. සියැටල් සිට නැවත පැමිණි ඔහු අභ්‍යවකාශගාමියෙකු වීමට ඉල්ලුම් කළේය. ඔහුගේ ඉල්ලුම් පත්‍රය එහි ළඟාවුනේ ඉල්ලුම් පත් යැවිය හැකි අවසාන දිනය වූ 1962 ජුනි 1 වැනිදාට සතියකටත් පසුවයි. කෙසේ නමුත් එඩ්වර්ඩ්ස් හමුදා මූලස්ථානයේ ආම්ස්ට්‍රෝන් සමග සේවය කළ ඩික් ඩේ නම් ගුවන් විඩම්බක විශේෂඥයා හට ඔහුගේ ඉල්ලුම් පත්‍රය හමුවී ඇති අතර ඔහු කිසිවෙකුට නොදැනෙන ලෙස එය ඉල්ලුම් පත්‍ර ගොඩට දමා ඇත. ජුනි මස අවසානයේ බෲක්ස් ගුවන් හමුදා කඳවුරේදි ආම්ස්ට්‍රෝන් වෛද්‍ය පරීක්ෂනයකට ලක් වූවේය. මෙම පරීක්ෂනය වේදනාකාරි සහ තේරුමක් නැති එකක් බවට අයදුම්කරුවන් විස්තර කර ඇත.

නාසා හි පියාසැරි කාර්ය මණ්ඩල මෙහෙයුම් අධ්‍යක්ෂක, ඩිකී ස්ලේටන්, 1962 සැප්තැම්බර් 13 ආම්ස්ට්‍රෝන් අමතා ඔහු නාසා අභ්‍යවකාශගාමී බලකායට එකතු වීමට කැමැතිදයි විමසීය. පැකිළීමකින් තොරව ඔහු එයට කැමති විය. දින තුනක් යනතෙක් එම තෝරාගැනීම් රහසිගතව පැවතුනද එම වර්ෂයේ මුල සිටම මාධ්‍ය වාර්තා කලේ ආම්ස්ට්‍රෝන් "පළමු සිවිල් අභ්‍යාවකාශගාමියා" ලෙස තෝරාගනු ඇති බවයි. මෙම කණ්ඩායමට තෝරාගෙන තිබුණේ සිවිල් නියමුවන් දෙදෙනෙකු පමණි. ඒ ආම්ස්ට්‍රෝන් සහ එලියට් සී ඒ දෙදෙනායි. 1962 සැප්තැම්බර් 17 තිබූ මාධ්‍ය හමුවකදී නාසා ආයතනය ව්සින් දෙවැනි ගගනගාමීන් කණ්ඩායම ප්‍රසිද්ධියට පත් කරන ලදී. මර්කරි 7 ගගනගාමී කණ්ඩායමට වඩා මොවුන් වයසින් බාල සහ අධ්‍යයන සුදුසුකම් වලින් ඉහළ විය. මයිකල් කොලින්ස් පැවසුවේ අභ්‍යවකාශගාමී බලකායේ සිටි වැඩිම පළපුරුද්දක් තිබූ පරීක්ෂණ නියමුවා ආම්ස්ට්‍රෝන් බවයි.

ජෙමිනි වැඩසටහනසංස්කරණය

ජෙමිනි 5සංස්කරණය

1965 පෙබරවාරි 8 වැනිදා, ආම්ස්ට්‍රෝන් සහ එලියට් සී ජෙමිනි 5 මෙහෙයුමේ උපස්ථ කණ්ඩායම ලෙස පත් කරන ලදී. ඔවුන්ගේ කාර්‍ය වූයේ මෙහෙයුමේ ප්‍රධාන කන්ඩායම වූ ගෝඩන් කූපර් සහ පීට් කොන්රාඩ් ට සහය වීමයි. මෙහෙයුමේ මූලික අරමුණු වූයේ අභ්‍යාවකාශයේදී යානා දෙකක් මුනගැහෙන ආකාරය පුහුණු වීම සහ දින 7ක පමණ අභ්‍යාවකාශ ගමනකට අවශ්‍ය ක්‍රියා පටිපාටි සහ උපකරණ පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගැනීමටයි. චන්ද්‍රයා වෙත යන ගමනක් සඳහා ඒවා අත්‍යාවශ්‍ය විය. අගෝස්තු 21 වැනිදා ප්‍රධාන කන්ඩායම සමග මෙහෙයුම දියත් විය. ආම්ස්ට්‍රෝන් සහ සී කෙනඩි තුඩුවේ සිට සාර්ථක දියත් කිරීම නැරඹූහ. යානා හමුව වැළැක්වීමට හේතුවූ ඉන්ධන කෝෂවල කුඩා ගැටලුවක් හැරෙන්නට මෙහෙයුම යම්තාක් දුරට සාර්ථකව නිමවිය.

ජෙමිනි 8සංස්කරණය

ජෙමිනි 11සංස්කරණය

ඇපලෝ වැඩසටහනසංස්කරණය

ඇපලෝ 11සංස්කරණය

සඳ වෙත ගමනසංස්කරණය

සඳ මත ඇවිදීමසංස්කරණය

යළි පොළොවට පැමිණීමසංස්කරණය

ඇපලෝ මෙහෙයුමට පසු ජීවිතයසංස්කරණය

"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=නීල්_ආම්ස්ට්‍රෝන්&oldid=489800" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි