පාලි යනු ප්‍රාකෘත බස් පරම්පරාවෙන් පැවතෙන බුදු දහම හා සබැඳි භාෂාවකි. පාලි බසෙහි ඇරඹුම ඉන්දීය අර්ධද්වීපයේ ඇති වුණි. මෙම බස සඳහා නිසි අකුරු ක්‍රමයක් නැත. පාරිශුද්ධ බුද්ධ ධර්මයේ මව්බස පාලි වන බැවින් තවමත් භාවිතයේ පවතී. ත්‍රිපිටකය පරිශීලනයට පාලි බොහෝ සේ වැදගත් වේ. පාලි හා සංස්කෘත බසින් පැවතෙන බොහෝ වදන් බුදුදහමේ ව්‍යාප්තියත් සමඟ අන් භාෂා වලටද ආභාෂය ලබා දී ඇත.

පාලි
[] Error: {{Lang}}: no text (help) Pāḷi
උච්චාරණය[paːli]
ස්වදේශික වන්නේඉන්දියානු උපමහාද්වීපය
නෂ්ට වූමළ බසක් නොවේ. ජීව භාෂාවක් ද නොවේ. සම්භාව්‍ය භාෂාවකි. භාවිතය සාහිත්‍යයේදී හා සජ්ඣායනාවේදී පමණි.
බ්‍රාහ්මී අක්ෂර, බ්‍රාහ්මීය-ආභාෂය ලැබූ අකුරු හා ලතින් අක්ෂර (refer to article)
භාෂා කේත
ISO 639-1pi
ISO 639-2pli
ISO 639-3pli

සම්භවය හා සංවර්ධනයසංස්කරණය

නිරුක්තියසංස්කරණය

පාලි යන වචනාර්ථයෙන් ම හැඟෙන්නේ "රේඛාව" හෝ "(ආගමික) පාඨය" යන්නයි. "පාලි" යන වදනම මුර්ධජ "ළ" යොදා "පාළි" ලෙස ද ලිවිය හැක. ආර්.සී.චිල්ඩර්ස් මෙය පරිවර්තනය කරන්නේ "පේළිය" ලෙස ය. ඔහු කියා සිටින්නේ මේ බස "එහි ව්‍යාකරනාණුකූලතාව නිසා මෙමෙ විරුද නාමය ලැබීමට සුදුසු බව" යි.[1]

රොබට් සීසර් චිල්ඩර්ස් තවදුරටත් පවසන්නේ පාලි බසෙහි සැබෑ නාමය මාගධි බවත් , ආදි බෞද්ධයින් පාලි යන්නේ වචනාර්ථය වන "රේඛාව , පේළිය, පාඨය" යන්නෙහි තේරුම දිග්කර "ග්‍රන්ථමාලාව" යන අරුත ගෙන ආ නිසා, පාලිභාසා යනු "පොත් පේලියේ බස " බවයි.[2]

පාලි භාසාවේ අක්ෂරසංස්කරණය

පාලි භාෂාව අක්ෂර 41කින් සමන්විතය. එහි ස්වර අක්ෂර 8ක් ද ව්‍යඤ්ජන අක්ෂර 33ක් ද ඇත.

සරා (ස්වර)

අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ ඔ

බ්‍යඤ්ජන (ව්‍යඤ්ජන)

ක් (ක) ඛ් (ඛ) ග් (ග) ඝ් (ඝ) ඞ් (ඞ)

ච් (ච) ඡ් (ඡ) ජ් (ජ) ඣ් (ඣ) ඤ් (ඤ)

ට් (ට) ඨ් (ඨ) ඩ් (ඩ) ඪ් (ඪ) ණ් (ණ)

ත් (ත) ථ් (ථ) ද් (ද) ධ් (ධ) න් (න)

ප් (ප) ඵ් (ඵ) බ් (බ) භ් (භ) ම් (ම)

ය් (ය) ර් (ර) ල් (ල) ව් (ව)

ස් (ස) හ් (හ) ළ් (ළ)

(අං)

ඉහත ස්වර අක්ෂර හ්‍රස්ව හා දීර්ඝ යැයි කොටස් දෙකකට බෙදනු ලැබේ.

  • අ, ඉ, උ යන අක්ෂර හ්‍රස්ව අකුරු වේ.
  • ආ, ඊ, ඌ යන අකුරු දීර්ඝ අකුරු වේ.


  • එ සහ ඔ අකුරු දෙකෙහි විශේෂත්වයක් ඇත.

එම අකුරු දෙක බැඳි අකුරුවලට මුලින් හෙවත් හල් කිරීම සහිත අකුරකට මුලින් යෙදී ඇති විට හ්‍රස්ව අකුරු ලෙස ගැනේ. උදා:- ඔක්කන්ති (මෙහි ඔ හ්‍රස්ව හෙවත් ඕ ලෙස ඇද ශබ්ද කිරීමක් නොකරයි. මෙලෙසම සොත්ථි, එත්තාවතා, ඛෙත්ත ආදිය ද වෙත්.)

එ, ඔ අකුරු දෙකට පිටුපසින් බැඳි අකුරු නැත්නම් හෙවත් හල් අකුරක් නැත්නම් දීර්ඝ අකුරු ලෙස ගැනේ. උදා:- එවං (මෙය 'ඒ' ලෙස ඇද ශබ්ද කළ යුතුය.) ඔසද (මෙය 'ඕ' ලෙස ඇද ශබ්ද කළ යුතුය.) මෙලෙසම ඛෙම, සොම, ලොම ආදිය ද පිළිවෙලින් ඛේම, සෝම, ලෝම යනාදී ලෙස ශබ්ද කෙරේ.

ඉහත ව්‍යඤ්ජන අක්ෂරවල ක සිට ම තෙක් ඇති අකුරු වර්ග 5කට බෙදනු ලැබේ. ඒවා නම් ක වර්ගය, ච වර්ගය, ට වර්ගය, ත වර්ගය, ප වර්ගය.

  • ක වර්ගය- ක, ඛ, ග, ඝ, ඞ
  • ච වර්ගය- ච, ඡ, ජ, ඣ, ඤ
  • ට වර්ගය- ට, ඨ, ඩ, ඪ, ණ
  • ත වර්ගය- ත, ථ, ද, ධ, න
  • ප වර්ගය- ප, ඵ, බ, භ, ම

ව්‍යඤ්ජන අකුරුවලින්,

  • ඛ, ඝ, ඡ, ඣ, ඨ, ඪ, ථ, ධ, ඵ, භ යන අකුරු මහාප්‍රාණ වේ.
  • ක, ග, ච, ජ, ඤ, ට, ඩ, ණ, ත, ද, න, ප, බ, ම, ය, ර, ල, ව, ස, හ, ළ අල්පප්‍රාණ වේ.
  • බින්දුව නිග්ගහීතය යැයි හැඳින්වේ.
  • ග, ඝ, ජ, ඣ, ඩ, ඪ, ණ, ද, ධ, න, බ, භ, ම, ය, ර, ල, ව, හ, ළ යන අක්ෂර ඝෝෂ අකුරු නම් වේ.
  • ක, ඛ, ච, ඡ, ට, ඨ, ත, ථ, ප, ඵ, ස යන අකුරු අඝෝෂ අක්ෂර නම් වේ.

කණ්ඨජ අක්ෂර:- අ, ආ, ක, ඛ, ග, ඝ, ඞ, හ

තාලුජ අක්ෂර:- ඉ, ඊ, ච, ඡ, ජ, ඣ, ඤ, ය

මුද්ධජ අක්ෂර:- ට, ඨ, ඩ, ඪ, ණ, ර, ළ

දන්තජ අක්ෂර:- ත, ථ, ද, ධ, න, ල, ස

ඔට්ඨජ අක්ෂර:- උ, ඌ, ප, ඵ, බ, භ, ම

කණ්ඨතාලුජ:-

කණ්ඨොට්ඨජ:-

දන්තොට්ඨජ:-

නාමපද සහ විභක්තිසංස්කරණය

පාලි භාෂාවේ නාමපද ප්‍රධාන වශයෙන් පුරුෂ, ස්ත්‍රී හා නපුංසක ලෙස ලිඞ්ග 3කට බෙදේ. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ ජීවී දේවල් පමණක් නොව මුහුද, පොත යනාදී අජීවී වස්තූන් ද ශක්තිය, තණ්හාව, රස යනාදී නාම පද ද පවා ඉහත ලිඞ්ග තුනෙන් එකකට අයත් වීමය. උදාහරණයක් ලෙස අග්ගි (ගින්න) යන්න පුල්ලිඞ්ග (පුරුෂ ලිඞ්ග) වන අතර රත්ති (රාත්‍රිය) යන්න ඉත්ථී ලිඞ්ගික (ස්ත්‍රී ලිඞ්ගික) ලෙස ද අට්ඨි (අස්ථි) යන්න නපුංසක ලිඞ්ගික ලෙස ද ගැනේ. මෙනිසා පාලි භාසාව යම් පමණකට දුෂ්කර බසක් යැයි ද කෙනෙකුට සිතිය හැක. මෙවැනිම ලිඞ්ග භේදයක් ජර්මානු භාෂාවෙහි ද ඇත.

මේ නාමපද අතිශය බොහෝමයක් (කීපයක් හැර) ඒක වචන හා බහු වචන ලෙස ද දැක්වෙත්.

එමෙන්ම සෑම නාමපදයක්ම නැවතත් මූලික වශයෙන් විභත්ති 9කට (ආලපන හා කරණ විභත්තීන් ද ඇතුළත්ව) බෙදී විවිධ අර්ථ ප්‍රකාශ කරයි. එම අර්ථ පහත පරිදි දැක්විය හැක.

  • පඨමා - උක්තය
  • ආලපන - ආමන්ත්‍රණය
  • දුතියා - කර්මය
  • තතියා - කර්තෘ
  • කරණ - යමක හෝ යමෙකු කරණ කොට දෙයක් සිදුවන බව පැවසීමේදී
  • චතුත්ථි - කාටද, කුමකට ද, කා උදෙසා ද ක්‍රියාව කරන්නේ යන්න පැවසීමේදී
  • පඤ්චමී - කුමකින් ක්‍රියාව වන්නේද යන්න පැවසීමේදී
  • ඡට්ඨි - කාගේ කුමකගේ ක්‍රියාවක් දැයි පැවසීමේදී
  • සත්තමී - කා කෙරෙහි, කුමක් කෙරෙහි ක්‍රියාව සිදු වන්නේදැයි පැවසීමේදී

ඉහත විභත්ති බෙදීම ඇති වන්නේ නාම පදය අගට ඕ, ආ, ඒ ආදී ප්‍රත්‍යයන් එක් කිරීමෙනි. සිංහල භාෂාවේ දී නම් ට, ගේ, හි යන ප්‍රත්‍ය යෙදෙති. නමුත් සිංහල භාෂාවට වඩා පාලි භාෂාවේ ඇති වෙනස්කම් වන්නේ,

  • ලිඞ්ග භේදය අනුව අදාළ ප්‍රත්‍ය වෙනස් වීම
  • නාම පදය අවසන් වන අකුරේ ස්වරය හෙවත් අන්ත ස්වරය අනුව (අකාරාන්ත, ඉකාරාන්ත, ඊකාරාන්ත ආදී) අදාළ ප්‍රත්‍ය වෙනස් වීම යන කරුණු නිසාය.

පුල්ලිඞ්ගික නාම පදසංස්කරණය

පුල්ලිඞ්ග පදවල ප්‍රත්‍ය සමූහ 7ක් ඒ ඒ අන්ත ස්වරයට අනුකූලව ඇත.

අකාරාන්ත පද ප්‍රත්‍ය

පඨමා - ඕ (ඒක වචන), ආ (බහු වචන)

ආලපන - අ/ආ (ඒක), ආ (බහු)

දුතියා - අං/ආනං (ඒක), ඒ (බහු)

තතියා හා කරණ - ඒන/නා (ඒක), ඒහි/ඒභි (බහු)

චතුත්ථි - ආය/ස්ස (ඒක), ආනං (බහු)

පඤ්චමී - ආ/ම්හා/ස්මා (ඒක), ඒහි/ඒභි (බහු)

ඡට්ඨි - ස්ස (ඒක), ආනං (බහු)

ආධාර - ඒ/ම්හි/ස්මිං (ඒක), ඒසු (බහු)

උදාහරණ 1- ධම්ම

ධම්මෝ (ධර්මය), ධම්මා (ධර්මයෝ)

ධම්ම/ධම්මා (පින්වත ධර්මය!), ධම්මා (ධර්මයනි!)

ධම්මං (ධර්මයව), ධම්මේ (ධර්මයන්ව)

ධම්මේන (ධර්මය විසින්/ ධර්මය කරණ කොට/ ධර්මය නිසා/ ධර්මය ලවා/ ධර්මය වශයෙන්/ ධර්මයෙන්/ ධර්මයෙහි/ ධර්මය වෙනුවෙන්/ ධර්මය ලෙස/ ධර්මය හේතුවෙන්/ ධර්මයේදී), ධම්මේහි/ධම්මේභි (බහු)

ධම්මාය/ධම්මස්ස (ධර්මයට/ ධර්මය උදෙසා/ ධර්මය සඳහා/ ධර්මය පිණිස), ධම්මානං (බහු)

ධම්මා/ධම්මම්හා/ධම්මස්මා (ධර්මයෙන්/ ධර්මය කෙරෙන්), ධම්මේහි/ධම්මේභි (බහු)

ධම්මස්ස (ධර්මයේ/ ධර්මයෙන්/ ධර්මය අතර), ධම්මානං (බහු)

ධම්මේ/ධම්මම්හි/ධම්මස්මිං (ධර්මය කෙරෙහි/ ධර්මයෙහි/ ධර්මය මත/ ධර්මය උඩ/ ධර්මය තුළ/ ධර්මය සමීපයෙහි/ ධර්මය ඇති කල්හී/ ධර්මය ඇති විට/ ධර්මය අතර/ ධර්මයේදී/ ධර්මය පිළිබඳ), ධම්මේසු (බහු)

උදාහරණ 2- අත්ත

අත්තා (තමා/ ආත්මය), අත්තානෝ (ආත්මයෝ)

අත්ත/අත්තා (පින්වත් ආත්මය!), අත්තානෝ (ආත්මයනි!)

අත්තේන/අත්තනා (තමා විසින්/ තමා නිසා), අත්තනේහි/අත්තනේභි (බහු)

අත්තනෝ (තමාට), අත්තානං (ආත්මයන්ට)

අත්තනා (තමාගෙන්), අත්තනේහි/අත්තනේභි (ආත්මයන්ගෙන්)

අත්තනෝ (තමාගේ), අත්තානං (බහු)

අත්තනි (තමා කෙරෙහි), අත්තනේසු (ආත්මයන්හි)

උදාහරණ 3 - චරන්ත මෙවැනි වර්තමාන කාල කෘදන්ත පද ඉහත ඒවාට වඩා වෙනස්ය.

චරං (හැසිරෙන්නා), චරන්තෝ/චරන්තා (හැසිරෙන්නෝ)

චරං/චර/චරා (එබ්බා හැසිරෙන්නා!), චරන්තෝ/චරන්තා (බහු)

චරන්තං (හැසිරෙන්නාව), චරන්තේ (බහු)

චරතා/චරන්තේන (හැසිරෙන්නා විසින්), චරන්තේහි/ චරන්තේභි (බහු)

චරතෝ/චරන්තස්ස (හැසිරෙන්නාට), චරතං/චරන්තානං (බහු)

චරතා/චරන්තම්හා/චරන්තස්මා (හැසිරෙන්නාගෙන්), චරන්තේහි/චරන්තේභි (බහු)

චරතෝ/චරන්තස්ස (හැසිරෙන්නාගේ), චරතං/චරන්තානං (බහු)

චරති/චරින්තේ/චරන්තම්හි/චරන්තස්මිං (හැසිරෙන්නා කෙරෙහි), චරන්තේසු (බහු)

උදාහරණ 4 - චේත මෙවැනි චචන ද ඉහත ඒවාට වඩා වෙනස්ය.

චේතෝ (සිතීම), චේතා (බහු)

චේත/චේතා (එම්බා සිතිවිල්ල!), චේතා (බහු)

චේතං (සිතිවිල්ලව), චේතේ (බහු)

චේතසා/චේතේන (සිතීම නිසා), චේතේහි/චේතේභි (බහු)

චේතසෝ/චේතස්ස (සිතීමට), චේතානං (බහු)

චේතා/චේතම්හා/චේතස්මා (සිතීමෙන්), චේතේහි/චේතේභි (බහු)

චේතසෝ/චේතස්ස (සිතීමේ/ සිතිවිල්ලේ), චේතානං (බහු)

චේතසි/චේතේ/චේතම්හි/චේතස්මිං (සිතීමෙහි), චේතේසු (බහු)

ඉකාරාන්ත පද ප්‍රත්‍ය

පඨමා - ඉ (ඒක), ඊ/අයෝ (බහු)

ආලපන - ඉ (ඒක), ඊ/අයෝ (බහු)

දුතියා - ඉං (ඒක), ඊ/අයෝ (බහු)

තතියා හා කරණ - නා (ඒක), ඊහි/ඊභි (බහු)

චතුත්ථි - නෝ/ස්ස (ඒක), ඊනං (බහු)

පඤ්චමී - නා/ම්හා/ස්මා (ඒක), ඊහි/ඊභි (බහු)

ඡට්ඨි - නෝ/ස්ස (ඒක), ඊනං (බහු)

සත්තමී - ම්හි/ස්මිං (ඒක), ඉසු/ඊසු (බහු)

උදාහරණ - ගහපති

ගහපති (ගෘහපතියා), ගහපතී/ගහපතයෝ (බහු)

ගහපති (ඒක), ගහපතී/ගහපතයෝ (බහු)

ගහපතිං (ඒක), ගහපතී/ගහපතයෝ (බහු)

ගහපතිනා (ඒක), ගහපතීහි/ගහපතීභි (බහු)

ගහපතිනෝ/ගහපතිස්ස (ගෘහපතියාට), ගහපතීනං (බහු)

ගහපතිනා/ගහපතිම්හා/ගහපතිස්මා (ගෘහපතියාගෙන්), ගහපතීහි/ගහපතීභි (බහු)

ගහපතිනෝ/ගහපතිස්ස (ඒක), ගහපතීනං (බහු)

ගහපතිම්හි/ගහපතිස්මිං (ඒක), ගහපතිසු/ගහපතීසු (බහු)

ඊකාරාන්ත පද

මේ ප්‍රත්‍ය ද ඉකාරාන්ත පද ප්‍රත්‍යවලට බොහෝ දුරට සමානය.

උදාහරණ - පාපකාරී

පාපකාරී (පව් කාරයා), පාපකාරී/පාපකාරිනෝ (බහු)

පාපකාරී (ඒක), පාපකාරී/පාපකාරිනෝ (බහු)

පාපකාරිනං/පාපකාරිං (ඒක), පාපකාරී/පාපකාරිනෝ (බහු)

පාපකාරිනා (ඒක), පාපකාරිහි/පාපකාරිභි (බහු)

පාපකාරිනෝ/පාපකාරිස්ස (ඒක), පාපකාරීනං (බහු)

පාපකාරිනා/පාපකාරිම්හා/පාපකාරිස්මා (ඒක), පාපකාරිහි/පාපකාරිභි (බහු)

පාපකාරිනෝ/පාපකාරිස්ස (ඒක), පාපකාරීනං (බහු)

පාපකාරිනි/පාපකාරිම්හි/පාපකාරිස්මිං (ඒක), පාපකාරිසු/පාපකාරීසු (බහු)

උකාරාන්ත පද

උදාහරණ - මච්චු

මච්චු (මාරයා), මච්චූ/මච්චවෝ (බහු)

මච්චු (එම්බා මාරය), මච්චූ/මච්චවෝ (බහු)

මච්චුං (මාරයාව), මච්චූ/මච්චවෝ (බහු)

මච්චුනා (මාරයා විසින්), මච්චූභි/මච්චූහි (බහු)

මච්චුනෝ/මච්චුස්ස (මාරයාට), මච්චචුනං/මච්චූනං (බහු)

මච්චචුනා/මච්චුම්හා/මච්චුස්මා (මාරයාගෙන්), මච්චූහි/මච්චූභි (බහු)

මච්චුනෝ/මච්චුස්ස (මාරයාගේ), මච්චූනං (බහු)

මච්චුම්හි/මච්චුස්මිං (මාරයා කෙරෙහි), මච්චුසු/මච්චූසු (බහු)

උදාහරණ - කත්තු

කත්තා (කර්තෘ), කත්තාරෝ (බහු)

කත්ත/කත්තා (පින්වත් කර්තෘ), කත්තාරෝ (බහු)

කත්තාරං (කර්තෘව), කත්තාරේ/කත්තාරෝ (බහු)

කත්තාරා (කර්තෘ විසින්), කත්තාරේහි/කත්තාරේභි (බහු)

කත්තු/කත්තුනෝ/කත්තුස්ස (කර්තෘට), කත්තාරානං/කත්තානං (බහු)

කත්තාරා (කර්තෘගෙන්), කත්තාරේහි/කත්තාරේභි (බහු)

කත්තු/කත්තුනෝ/කත්තුස්ස (කර්තෘගේ), කත්තාරානං/කත්තානං (බහු)

කත්තරි (කර්තෘ කෙරෙහි), කත්තාරේසු (බහු)

උදාහරණ - භගවන්තු

භගවා/භගවන්තෝ (භාග්‍යවන්තයා), භගවන්තෝ/භගවන්තා (බහු)

භගවං/භගවා (භාග්‍යවතුනි!), භගවන්තෝ/භගවන්තා (බහු)

භගවන්තං (භාග්‍යවතුන්ව), භගවන්තේ (බහු)

භගවතා/භගවන්තේන (භාග්‍යවතුන් විසින්), භගවන්තේහි/භගවන්තේභි (බහු)

භගවතෝ/භගවන්තස්ස (භාග්‍යවතුන්ට), භගවතං/භගවන්තානං (බහු)

භගවතා/භගවන්තම්හා/භගවන්තස්මා (භාග්‍යවතුන්ගෙන්), භගවන්තේහි/භගවන්තේභි (බහු)

භගවතෝ/භගවන්තස්ස (භාග්‍යවතුන්ගේ), භගවතං/භගවන්තානං (බහු)

භගවති/භගවන්තේ/භගවන්තම්හි/භගවන්තස්මිං (භාග්‍යවතුන් කෙරෙහි), භගවන්තේසු (බහු)

ඌකාරාන්ත පද

උදාහරණ - කතඤ්ඤූ

කතඤ්ඤූ (කළගුණ දන්නා), කතඤ්ඤු/කතඤ්ඤුනෝ (බහු)

කතඤ්ඤූ (ඒක), කතඤ්ඤු/කතඤ්ඤුනෝ (බහු)

කතඤ්ඤුං (ඒක), කතඤ්ඤු/කතඤ්ඤුනෝ (බහු)

කතඤ්ඤුනා (ඒක), කතඤ්ඤුහි/කතඤ්ඤුභි (බහු)

කතඤ්ඤුනෝ/කතඤ්ඤුස්ස (ඒක), කතඤ්ඤුනං (බහු)

කතඤ්ඤුනා/කතඤ්ඤුම්හා/කතඤ්ඤුස්මා (ඒක), කතඤ්ඤුහි/කතඤ්ඤුභි (බහු)

කතඤ්ඤුනෝ/කතඤ්ඤුස්ස (ඒක), කතඤ්ඤුනං (බහු)

කතඤ්ඤුම්හි/කතඤ්ඤුස්මිං (ඒක), කතඤ්ඤුසු (බහු)

ඉත්ථිලිඞ්ගික නාම පදසංස්කරණය

ආකාරාන්ත පද ප්‍රත්‍ය

පඨමා - ආ (ඒක), ආ/ආයෝ (බහු)

ආලපන - ඒ (ඒක), ආ/ආයෝ (බහු)

දුතියා - අං (ඒක), ආ/ආයෝ (බහු)

තතියා, කරණ, චතුත්ථි, පඤ්චමී, ඡට්ඨී, සත්තමී ඒක වචන - ආය

තතියා, කරණ, පඤ්චමී බහු - ආහි/ආභි

චතුත්ථි, ඡට්ඨී බහු - ආනං

සත්තමී - ආයං (ඒක), ආසු (බහු)

උදාහරණ - පඤ්ඤා

පඤ්ඤා (ඒක), පඤ්ඤා/පඤ්ඤායෝ (බහු)

පඤ්ඤේ (ඒක), පඤ්ඤා/පඤ්ඤායෝ (බහු)

පඤ්ඤං (ඒක), පඤ්ඤා/ පඤ්ඤායෝ (බහු)

තතියා සිට සත්තමී ඒක - පඤ්ඤාය

තතියා, කරණ, පඤ්චමී බහු - පඤ්ඤාහි/පඤ්ඤාභි

චතුත්ථි, ඡට්ඨී - පඤ්ඤානං

සත්තමී - පඤ්ඤායං (ඒක), පඤ්ඤාසු (බහු)

ඉකාරාන්ත පද

උදාහරණ - ජාති

ජාති (ජාතිය), ජාතී/ජාතියෝ/ජාත්‍යෝ (බහු)

ජත්ති (එම්බා ජාතිය), ජත්තී/ජත්තියෝ/ජාත්‍යෝ (බහු)

ජත්තිං (ජාතියව), ජත්තී/ජත්තියෝ/ජාත්‍යෝ (බහු)

ජාතියා (ඒක වචන - තතියා, කරණ, චතුත්ථි, පඤ්චමී, ඡට්ඨී, සත්තමී)

ජාත්‍යා (ඒක - තතියා, කරණ, පඤ්චමී, සත්තමී)

ජාතියං/ජාත්‍යං/ජාතිං/ජාතෝ (ඒක - සත්තමී)

ජාතීහි/ජාතීභි (බහු - තතියා, කරණ, පඤ්චමී)

ජාතීනං (බහු - චතුත්ථි, ඡට්ඨී)

ජාතිසු/ජාතීසු (බහු - සත්තමී)

ඊකාරාන්ත පද

උදාහරණ - රාජිනී

රාජිනී (රැජිණ, රැජිණියනි), රාජිනි, රාජිනියෝ (බහු)

රාජිනියං/රාජිනිං (රැජිණව), රාජිනි, රාජිනියෝ (බහු)

රාජිනියා (ඒක - තතියා, කරණ, චතුත්ථි, පඤ්චමී, ඡට්ඨී, සත්තමී)

රාජිනියං (ඒක - සත්තමී)

රාජිනිභි/රාජිනිහි (බහු - තතියා, කරණ, පඤ්චමී)

රාජිනං (බහු - චතුත්ථි, පඤ්චමී)

රාජිනිසු (බහු - සත්තමී)

උකාරාන්ත, ඌකාරාන්ත පදද මීට බොහෝ සමානය

නපුංසකලිඞ්ගික නාම පදසංස්කරණය

ප්‍රත්‍ය

පඨමා, ආලපන - අං (ඒක), ආ/ආනි (බහු)

දුතියා - අං (ඒක), ඒ/ආනි (බහු)

තතියා, කරණ - ඒන (ඒක), ඒහි/ඒභි (බහු)

චතුත්ථි - ආය/ස්ස (ඒක), ආනං (බහු)

පඤ්චමී - ආ/ම්හා/ස්මා (ඒක), ඒහි/ඒභි (බහු)

ඡට්ඨී - ස්ස (ඒක), ආනං (බහු)

සත්තමී - ඒ/ම්හි/ස්මිං (ඒක), ඒසු (බහු)

උදාහරණ - පාප

  • පාපං, පාපා/පාපානි
  • පාපං, පාපේ/පාපානි
  • පාපේන, පාපේහි/පාපේභි
  • පාපාය/පාපස්ස, පාපානං
  • පාපා/පාපම්හා/පාපස්මා, පාපේහි/පාපේභි
  • පාපස්ස, පාපානං
  • පාපේ/පාපම්හි/පාපස්මිං (ඒක), පාපේසු (බහු)

කම්ම ශබ්දයේදී

තතියා, කරණ ඒක වචන - කම්මුනා/කම්මනා/කම්මේන

චතුත්ථි, ඡට්ඨී ඒක වචන - කම්මුනෝ/කම්මස්ස

සත්තමී ඒක වචන - කම්මනි/කම්මේ/කම්මම්හි/කම්මස්මිං

සබ්බනාම පදසංස්කරණය

ත ශබ්දය (ඔහු/ඇය/එය/එම/එයා)

  • පුල්ලිඞ්ග

සෝ (ඔහු/එයා), නේ/තේ (ඔවුහූ)

නං/තං (දුතියා ඒක), නේ/තේ (බහු)

නේන/තේන (තතිතා, කරණ ඒක), නේහි/තේහි/නේභි/තේභි (බහු)

නස්ස/තස්ස (චතුත්ථි, ඡට්ඨී ඒක), නේසං/නේසානං/තේසං/තේසානං (බහු)

නම්හා/තම්හා/තස්මා/නස්මා (පඤ්චමී ඒක), නේහි/තේහි/නේභි/තේභි (බහු)

තම්හි/නම්හි/තස්මිං/නස්මිං (සත්තමී ඒක), නේසු/තේසු (බහු)


  • ඉත්ථි ලිඞ්ග

ඒක වචන, බහු වචන

සා, නා/නායෝ/තා/තායෝ

නං/තං, නා/නායෝ/තා/තායෝ

නාය/තාය (තතියා, කරණ, පඤ්චමී), නාහි/තාහි/නාභි/තාභි

තිස්සාය/තිස්සා/තස්සා/තාය (චතුත්ථි, ඡට්ඨී), තාසං/තාසානං

තිස්සං/තස්සං/තායං, නාසු/තාසු

  • නපුංසක ලිඞ්ග

ඒක වචන, බහු වචන

නං/තං (පඨමා, දුතියා), නේ/තේ/තානි/නානි

නේන/තේන (තතියා, කරණ), නේහි/තේහි/නේභි/තේභි

නස්ස/තස්ස, නේසං/තේසං/නේසානං/තේසානං

තභ්හා/නම්හා/නස්මා/තස්මා, නේහි/තේහි/තේභි/නේභි

තම්හි/නම්හි/නස්මිං/තස්මිං, නේසු/තේසු

සබ්බ ශබ්දය (සියල්ල)

  • පුල්ලිඞ්ග

සබ්බෝ, සබ්බේ (පඨමා)

සබ්බං, සබ්බේ (දුතයා)

සබ්බේන, සබ්බේහි/සබ්බේභි (තතියා/ කරණ)

සබ්බස්ස, සබ්බේසං/සබ්බේසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)

සබ්බා/සබ්බම්හා/සබ්බස්මා, සබ්බේහි/ සබ්බේභි (පඤ්චමී)

සබ්බම්හි/සබ්බස්මිං, සබ්බේසු (සත්තමී)


  • ඉත්ථි ලිඞ්ග

සබ්බා, සබ්බා/ සබ්බයෝ (පඨමා)

සබ්බං, සබ්බා/සබ්බයෝ (දුතියා)

සබ්බාය, සබ්බාහි/ සබ්බාභි (තතියා/ කරණ/ පඤ්චමී)

සබ්බස්සා/සබ්බාය, සබ්බාසං/ සබ්බසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)

සබ්බස්සං/ සබ්බායං, සබ්බාසු (සත්තමී)


  • නපුංසක ලිඞ්ග

සබ්බං, සබ්බානි (පඨමා/ දුතියා)

ඉතිරි විභත්ති පුල්ලිඞ්ගයෙහි මෙන් වර නැගේ.

ය ශබ්දය (යමෙක්/ යමක්)

  • පුල්ලිඞ්ග

යෝ, යේ (පඨමා)

යං, යේ (දුතියා)

යේන, යේහි/ යේභි (තතියා/ කරණ)

යස්ස, යේසං/යේසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)

යම්හා/ යස්මා, යේහි/ යේභි (පඤ්චමී)

යම්හි/ යස්මිං, යේසු (සත්තමී)

  • ඉත්ථි ලිඞ්ග

යා, යා/ යායෝ (පඨමා)

යං, යා/ යායෝ (දුතියා)

යාය, යාහි/ යාභි (තතියා/ කරණ/ පඤ්චමී)

යස්සා/ යාය, යාසං/ යාසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)

යස්සං/ යායං, යාසු (සත්තමී)

  • නපුංසක ලිඞ්ග

යං, යේ/යානි (පඨමා/ දුතියා)

ඉතිරි විභත්ති පුල්ලිඞ්ග මෙන් වර නැගේ.

අව්‍යය පදසංස්කරණය

උපසග්ගසංස්කරණය

අ + ධම්ම = අධම්ම (ධර්මයට විරුද්ධ / පටහැනි)

අ + සඞ්ඛත = අසඞ්ඛත (හේතු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් නොසැකසුණු)

අ + නිදස්සන = අනිදස්සන (නිදසුන් දැක්විය නොහැකි දේ / නිවන)

අව

අව + ඛිත්ත = අවක්ඛිත්ත (යට හෙළූ)

අව + මුත්ත - ඔ + මුත්ත = ඔමුත්ත (ගැලවූ)

අව + ගච්ඡති = අවගච්ඡති (දැන ගනී)

අව + ජානන = අවජානන (පරිභව වන සේ දැන්වීම/ නින්දා කිරීම)

අනු

අනු + ඒති = අන්වේති (අනුව එයි)

අනු + රත්තෝ = අනුරත්තෝ (ඒ අනුවම ඇළුණු)

අනු + රූපං = අනුරූපං (ඒ රූපයට අනුව ඇති)

අනු + මොග්ගල්ලානං = අනුමොග්ගල්ලානං (මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේට වඩා අඩුය. උදා:- අනුමොග්ගල්ලානං ඉද්ධිමන්තෝ - මුගලන් තෙරුන් වහන්සේට වඩා ඍද්ධිමත් බවින් අඩුය)

අනු + වසිතා = අන්වසිතා (යමක් ඇසුරු කොට වසන්නෝ)

අභි

අභි + මුඛ = අභිමුඛ (සමීපයේ)

අභි + කන්ත = අභික්කන්ත (ඉතා කාන්තිමත්/ ප්‍රිය)

අභි + කීළති = අභිකීළති (බොහෝ සේ ක්‍රීඩා කරයි)

අභි + වන්දති = අභිවන්දති (මැනවින් වඳියි)

ආ + කඞ්ඛා = ආකඞ්ඛා (කැමත්ත)

ආ + රාජං = ආරාජං (රජු තෙක්)

ආ + ගඞ්ගා = ආගඞ්ගා (ගඟ දක්වා)

ආ + ගත = ආගත (පැමිණි)

අති

අති + කම = අතික්කම (ඉක්මවීම)

අති + ඛීණ = අතිඛීණ (ඉතා ක්‍ෂීණ වූ)

අධි

අධි + පඤ්ඤා = අධිපඤ්ඤා (අධික/උසස් ප්‍රඥාව)

අධි + දේව = අධිදේව (ප්‍රධාන දෙවියා)


අධි + ඨාති = අධිට්ඨාති (අධිෂ්ඨාන කරයි)

අධි + පද + ය + ති = අධිපජ්ජති (පැමිණෙයි)

අප

අප + කඩ්ඪති = අපකඩ්ඪති (ඉවතට අදී/ නෙරපයි)

අප + චර = අපචර (සාවද්‍ය හැසිරීම)

අප + චයති = අපචයති (පුදයි)

උ + ඝෝස = උග්ඝෝස (උස්ව නැඟුණු ඝෝෂාව)

උ + සජති = උස්සජති (ඉවත් කරයි/ හරියි)

උ + භූත = උබ්භූත (පහළ විය)

උප

උප + නිවේසන = උපනිවේසන (සමීපව සේවනය කිරීම)

උප + කප්පිත = උපකප්පිත (පූජාවට කැප කළ)

උප + කෝසති = උපක්කෝසති (බොහෝ සේ නින්දා කරයි)

උප + ආ + දාන = උපාදාන (දැඩිව අල්ලා ගැනීම)

උප + පජ්ජති = උපපජ්ජති (උපදියි)

දු

දු + ඛ = දුක්ඛ (තෘප්තිමත් විය හැකි දෙයක් නැති හිස් බව දැනීම)

දු + ජහ = දුජ්ජහ (අත් හැරීමට අපහසුව)

නි

නි + කමු + ති = නික්ඛමති (රැඳී නොසිට නික්ම යාම)

නි + කඩ්ඨ + ති = නික්කඩ්ඪති (රඳවා නොගෙන පිටමං කිරීම/ නෙරපීම)

නි + කඞ්ඛ = නික්කඞ්ඛ (නිසැක)

නි + කුජ්ජේති = නික්කුජ්ජේති (යටිකුරු කරයි)

නි + කන්තති = නිකන්තති (හාරා කපයි)

නී

නී + වරණ = නීවරණ (හොඳින් වැළකීම)

නී + හරිත = නීහරිත (බැහැර කළ)

ප + ඤා = පඤ්ඤා (ඇත්ත ඇති සැටියෙන්ම දනී)

ප + නීත = පණීත (උතුම් බවට පැමිණි)

ප + වාසී = පවාසී (වෙන්ව විසී)

ප + භවති = පභවති (හොඳින් පහළ වේ)

ප + නිධානං = පණිධානං (පැතීම)

පරා

පරා + භූත = පරාභූත (පිරිහුණු)

පරා + ජේති = පරාජේති (පරදවයි)

පරා + ආයන = අනුන් වෙත යෑම/ පිහිට/ ආධාරය)

පරා + කමති = පරක්කමති (යමක් මුළුමනින්ම අවසන් කිරීමට උත්සාහ කිරීම)

පරි

පරි + ඉක්ඛති = පරික්ඛති (හාත්පස හොඳින් පරික්ෂා කරයි)

පරි + කිරති = පරිකිරති (හාත්පස විසුරුවයි)

පරි + කඩ්ඨති = පරිකඩ්ඨති (එහා මෙහා අදියි)

පරි + ඛිපති = පරික්ඛිපති (හාත්පස වටකරයි)

පරි + ඛණති = පරිඛණති (හාත්පස හාරයි)

පති/ පටි

පති + රූප = පතිරූප (සමාන රූපය/ ආකාරය)

පති + ඨති = පතිට්ඨති (ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරයි)

පති + ක්‍රියා = පතික්‍රියා (ප්‍රතික්‍රියාව)

පටි + කමති = පටික්කමති (ආපසු යයි)

වි

වි + සුජ්ඣති = විසුජ්ඣති (විවිධ අයුරින් පිරිසිදු වෙයි)

වි + කත = විකත (කළ දෙයට විරුද්ධ දෙයක් කර වෙනස් කරන ලද)

වි + මුඛ = විමුඛ (ඉවතට හැරවූ මුහුණ)

වි + රාග = විරාග (පහවූ රාගය)

ස + භික්ෂු = සභික්ඛු (භික්ෂූන් සහිත)

ස + සඞ්ඛාර = සසඞ්ඛාර (සඞ්ඛාර සහිත)

සං

සං + වද්ධන = සංවද්ධන (මැනවින් වැඩීම/ සංවර්ධනය)

සං + කිලිස්සති = සංකිලිස්සති (අතිශයින් කිලිටි වෙයි)

සං + ජානාති = සඤ්ජානාති (හඳුනා ගනියි)

සං + සරති = සංසරති (යළි යළි සැරිසරයි)

සු

සු + ධම්ම = සුධම්ම (යහපත් ධර්මය)

සු + ලභ = සුලභ (පහසුවෙන් ලැබිය හැකි)

නිපාතසංස්කරණය

අථ/අථෝ (ඉක්බිති)

ඛෝ (වනාහි)

ඛලු (ඒකාන්තයෙන්; ප්‍රතිෂෙධ, වාක්‍යාලඞ්කාර අවධාරණ, ප්‍රසිද්ධිය යන අර්ථ)

නු (නේ, නෙව, නේද?)

ඉති (මෙසේ; හේතු, ප්‍රකාර, ආද්‍යාර්ථ, අවධාරණ, නිදර්‍ශන, පදාර්ථ විපර්‍ය්‍යාස, පරිසමාප්ති යන අර්ථ)

සෙය්‍යථාපි (යම් සේ)

සහ (සමඟ)

සද්ධිං (සමඟ)

යදි (ඉතින්, ඉදින්)

චේ (ඉතින්, ඉදින්)

(නො)

නෝ (නො, නොවේද?)

මා (එපා)

(ද)

අපි (ත්)

සද්දං + අපි = සද්දම්පි (සද්දයකුත්)

ජාති + අපි = ජාතිපි (ඉපදීමත්)

ජරා + අපි = ජරාපි (දිරා යාමත්)

වා (හෝ)

අලං (ඔය ඇති, ප්‍රමාණයි, යෝග්‍යයි, සමර්ථයි, සෑහේ, අලඞ්කාර අර්ථය, පර්‍ය්‍යාප්ති අර්ථය, ප්‍රතිෂෙධ අර්ථය, සුදුසුය)

තෝ

පඤ්චමී හෝ සත්තමී අර්ථය මෙම නිපාතය පදයක් අවසානයට යෙදීමෙන් ලැබේ.

අග්ගි + තෝ = අග්ගිතෝ (අග්නියෙන්)

රාජ + තෝ = රාජතෝ (රජු කෙරෙන්)

ය + තෝ = යතෝ (යමකින්)

ත + තෝ = තතෝ (එයින්)

කු + තෝ = කුතෝ (කොයින්)

ඒත + තෝ = ඒතතෝ/ අතතෝ (මෙයින්)

පච්ඡ + තෝ = පච්ඡතෝ (පසුව)

පුර + තෝ = පුරතෝ (ඉදිරියෙහි)

ත්‍ර

කිං + ත්‍ර = කු + ත්‍ර = කුත්‍ර (කොහි ද?, කොහේද?)

ඒත + ත්‍ර = අත + ත්‍ර = අත්‍ර (මෙහි)

ය + ත්‍ර = යත්‍ර (යම් තැනක)

ත + ත්‍ර = තත්‍ර (එහි)

අඤ්ඤ + ත්‍ර = අඤ්ඤත්‍ර (අන්‍යන්හි, අන්‍ය තැනෙක්හි, අන්‍යයෙක් කෙරෙහි)

කිං + ථ = කු + ථ = කුත්ථ (කොහිද?)

ඒත + ථ = එත්ථ (මෙහි)

ත + ථ = තත්ථ (එහි)

ය + ථ = යත්ථ (යමෙක් කෙරෙහි, යම් තැනක)

ථං

ඉම + ථං = ඉ + ථං = ඉත්ථං (මෙසේ)

කිං + ථං = ක + ථං = කථං (කෙසේ)

දා

සබ්බ + දා = සබ්බදා (සැමදා)

ඒක + දා = ඒකදා (එක් දවසක)

ය + දා = යදා (යම් දවසක)

ඉම + ධ = ඉ + ධ = ඉධ (මෙහි)

ක්‍රියා පද (ආඛ්‍යාත)සංස්කරණය

වත්තමානා, පඤ්චමී, සත්තමී, හීයන්තනී, පරොක්ඛා, අජ්ජතනී, භවිස්සන්තී, කාලාතිපත්ති යනුවෙන් ආඛ්‍යාත විභත්ති කාල 8කි. එම එක් එක් ආඛ්‍යාත විභත්තිය පඨම, මජ්ඣිම, උත්තම ලෙස පුරිස 3කට ද පරස්ස පද හා අත්තනෝ පද ලෙස වර්ග 2කට ද කත්තූ, කම්ම හා භාව සාධන යන කාරක 3කට ද බෙදේ. ක්‍රියාවේ ඵලය ලැබෙන්නේ අන් අයට නම් එය පරස්ස පද ලෙස ද ක්‍රියාවේ ඵලය ලැබෙන්නේ එය සිදු කරන්නාටම නම් එය අත්තනෝ පද ලෙස ද තබයි. කත්තු උක්ත වන වාක්‍ය කත්තු කාරක ලෙස ද කම්මය උක්ත වන වාක්‍ය කම්ම කාරක වාක්‍ය ලෙස ද හැඳින් වේ. භාව සාධන වාක්‍ය මඟින් සිදු වීම් මාත්‍රය පමණක් ප්‍රකාශ කෙරේ.

සබ්බ ධාතුක

ඉහත විභත්ති 8න් වත්තමානා, පඤ්චමී, සත්තමී, හීයන්තනී යන විභතතිවල සියළුම ධාතූන් වර නැගේ. එනිසා ඒ විභත්තිවලට සබ්බ ධාතුක විභත්ති යැයි කියනු ලැබේ.

අසබ්බ ධාතුක

පරොක්ඛා, අජ්ජතනී, භවිස්සන්තී, කාලාතිපත්ති යන විභත්තිවල ඇතැම් ධාතූන් වර නොනැගෙන නිසා ඒවා අසබ්බ ධාතුක විභත්ති යැයි කියනු ලැබේ. මෙම විභත්තීන්හි ධාතූන් වර නැගෙන විට ධාතුව සහ විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතර ඉකාරයක් ආගමනය වේ. උදා:- පච + ඉ + ස්සති = පචිස්සති

යම් කිසි ක්‍රියා පදයක් සෑදෙන්නේ ධාතුවට අදාළ ආඛ්‍යාත විභත්ති ප්‍රත්‍ය යෙදීමෙනි. එම ධාතු සකම්මක, අකම්මක හා ද්වීකම්මක ලෙස බෙදේ.

සකම්මක ධාතු

මේ ධාතුවලින් සෑදෙන ක්‍රියා පදවලට කම්මයක් තිබිය යුතුය. උදාහරණ ලෙස 'භික්ඛු ධම්මං පස්සති (භික්ෂුව ධර්මය දකියි)' යන්නෙහි ධම්මං යනු කම්මයයි. එයින් භික්ෂුව දකින්නේ කුමක් ද යන්න කියැවේ.

අකම්මක ධාතු

මේ ක්‍රියා පදවලට කම්මයක් නැත. උදා:- සා සංසරති (ඇය සැරිසරයි)

ද්වී කම්මක ධාතු

කම්මයන් දෙකක් ඇති කිරිය පද මෙලෙස හැඳින්වේ. උදා:- සෝ පුරිසං පඤ්හං පුච්ඡති (ඔහු පුරිසයාගෙන් පැණයක් අසයි)

ධාතු ගණ

ධාතූන් ගණ 7ට බෙදේ. ධාතූන්ගෙන් කත්තු කාරකයෙහි කිරිය පද සෑදීමේ දී ධාතුව සහ විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතරට විකරණ ප්‍රත්‍යයක් යොදනු ලැබේ. ඒ ඒ ධාතු ගණයට අනන්‍ය වූ විකරණ ප්‍රත්‍යයක් හෝ විකරණ ප්‍රත්‍ය කීපයක් ඇත.

1. භුවාදී ගණය - විකරණ ප්‍රත්‍යය 'අ/ ඒ'

2. රුධාදී ගණය - විකරණ ප්‍රත්‍යය අ සහ ධාතුවේ අග අකුරට කලින් බින්දුව හෝ අග අකුරට අනුරූප නාසික්‍යය යෙදේ.

උදා:- රුධ+ අ+ ති = රු+ න්+ ධ+ ති= රුන්ධති

3. දිවාදී ගණය - ය විකරණ ප්‍රත්‍යය (බොහෝ විට ධාතුවේ අන්ත ස්වරය ලොප් වේ).

උදා:- දිව+ ය+ ති= දිව්+ ය+ ති= දිව්‍යති

4. ස්වාදී ගණය- විකරණ ප්‍රත්‍ය 'ණු/ උණා/ ණා'

5. කියාදී ගණය- විකරණ ප්‍රත්‍ය 'නා/ ණා'

6. තනාදී ගණය- විකරණ ප්‍රත්‍ය 'ඕ, යිර'

7. චුරාදී ගණය- විකරණ ප්‍රත්‍ය 'ණේ/ණය'. මෙහි ණ් තිබෙන්නේ ධාතුවේ මුල අකුර වෘද්ධි වීමටය. එවිට 'ඒ/ අය' යන ප්‍රත්‍ය ඉතිරි වේ.

උදා:- චුර+ ණේ+ ති= ච්+ උ+ ර+ ණ්+ ඒ+ ති= ච්+ ඕ+ ර+ ඒ+ ති= චෝරේති

කම්ම කාරක පද

මේවා සකම්මක ධාතූන්ගෙන් සෑදේ. මෙහිදී ධාතුව හා විභත්ති ප්‍රත්‍යය අතරට ය කාරයක් ආගමනය වේ. එවිට ධාතුවේ අග අකුරේ අන්ත ස්වරය ලොප් වීම හෝ ධාතුවේ අන්තයට හෙවත් ය කාරයට පෙර ඊ කාරයක් ආගමනය වීම හෝ සිදු වේ. එමෙන්ම කත්තු කාරකයේ දී යෙදූ ධාතු ගණයට අදාළ විකරණ ප්‍රත්‍යය නො යෙදේ. බොහෝ විට මෙහිදී අත්තනෝ පදය යොදා ගැනේ.

උදා:- පච+ ය+ ති = පච්+ ය+ ති = පච්+ ච + ති = පච්චති

වත්තමාන විභත්තියසංස්කරණය

පරස්ස පද ප්‍රත්‍ය

පඨම පුරිස - ති (ඒක වචන), අන්ති (බහු වචන)

මජ්ඣිම පුරිස - සි (ඒක), ථ (බහු)

උත්තම පුරිස - මි (ඒක), ම (බහු)

අත්තනෝ පද ප්‍රත්‍ය

පඨම - තේ (ඒක), අන්තේ (බහු)

මජ්ඣිම - සේ (ඒක), ව්හේ (බහු)

උත්තම - ඒ (ඒක), ම්හේ (බහු)

උදාහරණ: ඉසු ධාතුව

කත්තු කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ති = ඉච්ඡ + ති = ඉච්ඡති (කැමති වෙයි)

+ තේ = ඉච්ඡතේ (කැමති වේ)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + අන්ති = ඉච්ඡන්ති (කැමති වෙති)

+ අන්තේ = ඉච්ඡන්තේ (කැමති වෙති)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + සි = ඉච්ඡසි (කැමති වෙහි)

+ සේ = ඉච්ඡසේ (කැමති වෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ථ = ඉච්ඡථ (කැමති වෙහු)

+ ව්හේ = ඉච්ඡව්හේ (කැමති වෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + මි = ඉච්ඡාමි (කැමති වෙමි)

+ ඒ = ඉච්ඡේ (කැමති වෙමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ම = ඉච්ඡාම (කැමති වෙමු)

+ ම්හේ = ඉච්ඡාම්හේ (කැමති වෙමු)

කම්ම කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + තේ = ඉච්ඡීයතේ (කැමති වනු ලැබේ)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + අන්තේ = ඉච්ඡීයන්තේ (කැමති වනු ලැබෙත්)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + සේ = ඉච්ඡීයසේ (කැමති වනු ලැබෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ව්හේ = ඉච්ඡීයව්හේ (කැමති වනු ලැබෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඒ = ඉච්ඡීයේ (කැමති වනු ලැබෙමි)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ම්හේ = ඉච්ඡීයම්හේ (කැමති වනු ලැබෙමු)

උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව

කත්තු කාරකය

ඡින්දි + අ + ති = ඡින්දති (සිඳියි)

ඡින්දි + අ + අන්ති = ඡින්දන්ති (සිඳති)

ඡින්දි + අ + සි = ඡින්දසි (සිඳහි)

ඡින්දි + අ + ථ = ඡින්දථ (සිඳහු)

ඡින්දි + අ + මි = ඡින්දාමි (සිඳිමි)

ඡින්දි + අ + ම = ඡින්දාම (සිඳිමු)

කම්ම කාරකය

ඡිදි + ය + තේ = ඡිජ්ජතේ (සිඳනු ලැබේ)

ඡිදි + ය + අන්තේ = ඡිජ්ජන්තේ (සිඳිනු ලැබෙති)

ඡිදි + ය + සේ = ඡිජ්ජසේ (සිඳිනු ලැබෙහි)

ඡිදි + ය + ව්හේ = ඡිජ්ජව්හේ (සිඳිනු ලැබෙහු)

ඡිදි + ය + ඒ = ඡිජ්ජේ (සිඳිනු ලැබෙමි)

ඡිදි + ය + ම්හේ = ඡිජ්ජම්හේ (සිඳිනු ලැබෙමු)

උදාහරණ: යුධ ධාතුව

කත්තු කාරකය

යුධ + ය + ති = යුජ්ඣති (යුද්ධ කරයි)

යුධ + ය + අන්ති = යුජ්ඣන්ති (යුද්ධ කරති)

යුධ + ය + සි = යුජ්ඣසි (යුද්ධ කරහි)

යුධ + ය + ථ = යුජ්ඣථ (යුද්ධ කරහු)

යුධ + ය + මි = යුජ්ඣාමි (යුද්ධ කරමි)

යුධ + ය + ම = යුජ්ඣාම (යුද්ධ කරමු)

පඤ්චමී විභත්තියසංස්කරණය

පරස්ස පද ප්‍රත්‍ය

පඨම පුරිස - තු (ඒක වචන), අන්තු (බහු වචන)

මජ්ඣිම පුරිස - ආහි/ අ (ඒක), ථ (බහු)

උත්තම පුරිස - මි (ඒක), ම (බහු)

අත්තනෝ පද ප්‍රත්‍ය

පඨම - තං (ඒක), අන්තං (බහු)

මජ්ඣිම - ස්සු (ඒක), ව්හෝ (බහු)

උත්තම - ඒ (ඒක), ආමසේ (බහු)

  • නියෝග කිරීම, විධානය කිරීම
  • යාචනා කිරීම (ඉල්ලීම)
  • ආශිංසනය කිරීම
  • නිමන්ත්‍රණය කිරීම
  • ආරාධනා කිරීම
  • අනුමත කිර්ම/කැමැත්ත හැඟවීම
  • යමකට කාලය පැමිණ ඇතැයි පැවසීම

යන අර්ථ පඤ්චමී විභත්තිය මඟින් ලබා දේ.

උදාහරණ: ඉසු ධාතුව

කත්තු කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + තු = ඉච්ඡ + තු = ඉච්ඡතු (කැමති වෙන්න/ කැමති වනු)

+ තං = ඉච්ඡතං (කැමති වන්න)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + අන්තු = ඉච්ඡන්තු (කැමති වෙත්වා)

+ අන්තං = ඉච්ඡන්තං (කැමති වෙත්වා)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + ආහි/ අ = ඉච්ඡාහි/ ඉච්ඡ (කැමති වෙහි)

+ ස්සු = ඉච්ඡස්සු (කැමති වෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ථ = ඉච්ඡථ (කැමති වෙහු)

+ ව්හෝ = ඉච්ඡව්හෝ (කැමති වෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + අ + මි = ඉච්ඡාමි (කැමති වෙම්වා)

+ ඒ = ඉච්ඡේ (කැමති වෙම්වා)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + අ + ම = ඉච්ඡාම (කැමති වෙමුවා)

+ ආමසේ = ඉච්ඡාමසේ (කැමති වෙමුවා)

කම්ම කාරකය

පඨම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + තං = ඉච්ඡීයතං (කැමති වනු ලැබේවා)

පඨම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + අන්තං = ඉච්ඡීයන්තු (කැමති වනු ලැබෙත්වා)

මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ස්සු = ඉච්ඡීයස්සු (කැමති වනු ලැබෙහි)

මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ව්හෝ = ඉච්ඡීයව්හෝ (කැමති වනු ලැබෙහු)

උත්තම පුරිස ඒක වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ඒ = ඉච්ඡීයේ (කැමති වනු ලැබෙම්වා)

උත්තම පුරිස බහු වචන -

ඉසු + ඊ + ය + ආමසේ = ඉච්ඡීයාමසේ (කැමති වනු ලැබෙමු)

උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව

කත්තු කාරකය

ඡින්දි + අ + තු = ඡින්දතු (සිඳිනු)

ඡින්දි + අ + අන්තු = ඡින්දන්තු (සිඳිව්)

ඡින්දි + අ + ආහි/ අ = ඡින්දාහි/ ඡින්ද (සිඳහි)

ඡින්දි + අ + ථ = ඡින්දථ (සිඳහු)

ඡින්දි + අ + මි = ඡින්දාමි (සිඳිම්වා)

ඡින්දි + අ + ම = ඡින්දාම (සිඳිමුවා)

කම්ම කාරකය

ඡිදි + ය + තේ = ඡිජ්ජතං (සිඳනු ලැබේවා)

ඡිදි + ය + අන්තං = ඡිජ්ජන්තේ (සිඳිනු ලැබෙත්වා)

ඡිදි + ය + ස්සු = ඡිජ්ජස්සු (සිඳිනු ලැබෙහිවා)

ඡිදි + ය + ව්හෝ = ඡිජ්ජව්හෝ (සිඳිනු ලැබෙහු)

ඡිදි + ය + ඒ = ඡිජ්ජේ (සිඳිනු ලැබෙම්වා)

ඡිදි + ය + ආමසේ = ඡිජ්ජාමසේ (සිඳිනු ලැබෙමුවා)

උදාහරණ: යුධ ධාතුව

කත්තු කාරකය

යුධ + ය + තු = යුජ්ඣතු (යුද්ධ කරනු)

යුධ + ය + අන්තු = යුජ්ඣන්තු (යුද්ධ කරව්)

යුධ + ය + ආහි/ අ = යුජ්ඣාහි/ යුජ්ඣ (යුද්ධ කරහි)

යුධ + ය + ථ = යුජ්ඣථ (යුද්ධ කරහු)

යුධ + ය + මි = යුජ්ඣාමි (යුද්ධ කරම්වා)

යුධ + ය + ම = යුජ්ඣාම (යුද්ධ කරමුවා)

සත්තමී විභත්තියසංස්කරණය

හීයත්තනී විභත්තියසංස්කරණය

පරොක්ඛා විභත්තියසංස්කරණය

අජ්ජතනී විභත්තියසංස්කරණය

භවිස්සන්තී විභත්තියසංස්කරණය

කාලාතිපත්ති විභත්තියසංස්කරණය

ප්‍රයෝජ්‍ය ක්‍රියා (හෙත්වර්ථ ක්‍රියා)සංස්කරණය

විභක්ති භේදයසංස්කරණය

පඨමා විභත්තිය (කර්තෘ කාරකය)සංස්කරණය

දුතියා විභත්තිය (කර්ම කාරකය)සංස්කරණය

තතියා විභත්තිය (කරණ කාරකය)සංස්කරණය

චතුත්ථි විභත්තිය (සම්ප්‍රදාන කාරකය) ක කකකසංස්කරණය

පඤ්චමී විභත්තිය (අපදාන කාරකය)සංස්කරණය

ඡට්ඨී විභත්තිය (සම්බන්ධ විභක්තිය)සංස්කරණය

සත්තමී විභත්තිය (ආධාර කාරකය)සංස්කරණය

සන්ධිසංස්කරණය

ස්වර සන්ධියසංස්කරණය

ව්‍යඤ්ජන සන්ධියසංස්කරණය

නිග්ගහීත සන්ධියසංස්කරණය

වොමිස්සක සන්ධියසංස්කරණය

පකති සාධනයසංස්කරණය

සමාසසංස්කරණය

තද්ධිතසංස්කරණය

ධාතුසංස්කරණය

කිතකසංස්කරණය

මේවාත් බලන්නසංස්කරණය

පාලි විකිපීඩියාව W:pi:पालि Pāli

External linksසංස්කරණය

  • Sinhala to Hindi translator - This program can translate Sinhala into Hindi. It also converts Sinhala script to/from Devanagari script.
  1. Hazra, Kanai Lal. Pāli Language and Literature; a systematic survey and historical study. D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, page 19.
  2. A Dictionary of the Pali Language By Robert Cæsar Childers
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=පාලි&oldid=480247" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි