රෝමානු කතෝලික පල්ලිය යනු ලොව පුරා සාමාජිකයින් බිලියනයකට අධික සංඛ්‍යාවක් අයත් පුරාණ ආගමික ආයතනයකි. එනිසා එය ලොව විශාලතම ක්‍රිස්තියානි පල්ලියේ ආයතනයයි. මේ නිසාම, රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ ඉතිහාසය සහ විශ්වාසයන් පිළිබඳව නිවැරදි අවබෝධයක් ලබා ගැනීම වැදගත්ය.


රෝමයේ කතෝලික ධර්මය ලෙස අප දන්නා දේ දක්වා වර්ධනය වන රෝමයේ පල්ලිය ආරම්භ වූයේ අපෝස්තලික කාලවලදීය (ක්‍රි.ව. 30-95 පමණ).  රෝමයට ගිය පළමු ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරිවරුන් පිළිබඳ වාර්තා අප සතුව නොතිබුණද, අළුත් ගිවිසුමේ ශුද්ධ ලියවිලි ලියන විට සභාවක් එහි පැවති බව පැහැදිලිය.  ශාන්ත පාවුලු විසින්ම රෝමයේ පල්ලියට ලිපියක් ලියා ඇති අතර, ක්‍රියා පොතෙහි ඔහු කළ දේ කිහිපයක් වාර්තා කරයි.  පළමු රෝම බිෂොප්  ශුද්ධ වූ පේරු ය .(“බිෂොප්” යන වචනය එපිස්කෝපෝස් නම් වූ ග්‍රීක වචනයේ ඉංග්‍රීසි සංකෝචනයකි).  ටර්ටූලියන් (ක්‍රි.ව. 155-240) වාර්තා කළේ පේතෘස් මිය ගියේ පාවුල් සිටි ස්ථානයේම බවත්, රෝමයේදී පාවුල් දිවි පිදූ බවත් විශ්වාස කෙරේ.  පේතෘස් සහ පාවුල් යන දෙදෙනාම එතරම් වැදගත් හා කැපී පෙනෙන ප්‍රේරිතයන් වූ බැවින්, ඔවුන්ගේ සොහොන් ගෙවල් නැරඹීමට හා ඔවුන් භූමදාන කරන ලද ස්ථානය අසල නමස්කාර කිරීමට කැමති කිතුනුවන්ට රෝමය වැදගත් වන්දනා ස්ථානයක් බවට පත්විය.


පේතෘස් සහ පාවුල් සමඟ ඇති බැඳීම නිසා (රෝම අධිරාජ්‍යයේ බටහිර කොටසේ අගනුවර රෝමය වීම නිසා), රෝමයේ රදගුරු තුමා බටහිර ක්‍රිස්තියානි පල්ලියේ නායකයින් අතර වඩාත්ම කැපී පෙනෙන තැනැත්තා බවට පත් වූ අතර ඔහුට අධිරාජ්‍යයේ වෙනත් ප්‍රදේශවලින් පැමිණි පල්ලි නායකයන්ගන්  ගෞරවය ලැබුණි  .


 ක්රිස්තියානි ධර්මය නීතිගත කිරීමෙන් පසුව සහ පල්ලිය විවිධ කවුන්සිලවල සහ සිනොඩ්වල මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමෙන් පසුව, පාප්තුමා සහ ඔහුගේ තානාපතිවරු ඉතා වැදගත් මූලධර්ම කාරණා පිළිබඳව    .  කොන්ස්තන්තිනෝපල්හි පළමු කවුන්සිලයේ තුන්වන කැනනයෙහි ප්‍රකාශයට පත් කළ පරිදි, රෝමානු පල්ලියට ගෞරවයේ උතුම්ම ගෞරවය හිමි විය.
බටහිර රෝම අධිරාජ්‍යය දිගින් දිගටම පිරිහීමට හා බිඳවැටෙමින් තිබියදී පාප්තුමා සිය  බලය තුළ වැඩි බලපෑමක් හා අධිකාරියක් ලබා ගත්තේය.  අධිරාජ්‍ය ව්‍යුහයන් හා පද්ධති දිරාපත් වෙමින් හා පරිවර්තනය වෙමින් තිබියදී, බටහිර පල්ලිය ආයතනික බලයෙන් පිරී ගියේය.  අනුප්‍රාප්තික පාප්වරු අධිකාරියට වඩා අභිලාෂකාමී ප්‍රකාශ දිගටම කළහ.  මෙය බටහිර හා නැගෙනහිර කිතුනුවන් අතර සබඳතා ශක්තිමත් කළේය.
1054 මහා භේදය
බටහිර, ලතින් භාෂාව කතා කරන රෝමානු කතෝලික පල්ලිය සහ නැගෙනහිර, ග්‍රීක භාෂාව කතා කරන නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස් පල්ලිය අතර කිතුනුවන් බෙදමින් 1054 මහා භේදය මගින් පල්ලිය දෙකට බෙදී ගියේය.  මෙම මතභේදය ප්‍රධාන මූලධර්ම මතභේද දෙකක් මත වේගවත් විය.  එකක් පැහැදිලිවම පාප්තුමාගේ කාර්යභාරය හා අධිකාරයයි.  අනෙක නම් නිකේන් ප්‍රකාශයහි ෆිලියෝක් වගන්තියයි.  බටහිර කතෝලිකයන් විශ්වාස කරන්නේ ශුද්ධාත්මයාණන් පියාණන්ගෙන් හා පුත්‍රයාණන්ගෙන් ලැබෙන බවයි. නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස් භක්තිකයන් විශ්වාස කරන්නේ ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේ පියාණන් වහන්සේගෙන් පමණක් බවයි.


අවුරුදු පන්සියයකට පමණ පසු ප්‍රතිසංස්කරණ සමයේදී රෝමානු කතෝලික පල්ලිය තවත් බිඳීමක් සිදුවිය.  රෙපරමාදු ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන් (ලූතරන්ස, ඇන්ග්ලිකන් සහ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන්) සහ රැඩිකල් ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන් (ඇනබැප්තිස්තවරු) පාප්තුමා සහ ඔහුගේ සගයන් සමඟ අධිකාරිය, ශුද්ධ ලියවිල්ල, සොටෙරියොලොජි (ගැලවීමේ මූලධර්මය) සහ ප බව්තීස්මය වටා ඇති මූලධර්ම) සම්බන්ධයෙන් එකඟ නොවූහ.  එවකට රෙපරමාදු භක්තිකයන් නමස්කාරය සහ බයිබලය ජනතාවගේ භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමට සටන් කළ අතර රෝමානු කතෝලික නායකත්වය කියා සිටියේ ඒවා  ලතින් භාෂාවෙන් පැවතිය යුතු බවයි.


රෝමානු කතෝලික බයිබලයේ රෙපරමාදු සංස්කරණවල තිබෙන සියලුම පොත් අඩංගු වේ.  කෙසේ වෙතත්, කතෝලික ධර්මය විසින් ශුද්ධ ලියවිල්ලේ පිළිගත් ග්‍රන්ථ සමූහය තුළ අපෝක්‍රිෆා නම් පොත් එකතුව ද හඳුනාගෙන තිබේ.  අනෙක් අතට රෙපරමාදු භක්තිකයන් මෙම පොත් කියවන්නේ ජීවිතය හා පුරුදු පිළිබඳ උදාහරණ සඳහා පමණි.  
දැන ගැනීමට වැදගත් වන ප්‍රධාන කතෝලික විශ්වාසයන්.
රෝමානු කතෝලිකයන්, නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස් භක්තිකයන් සහ රෙපරමාදු භක්තිකයන් බොහෝ   බොහෝ ක්‍රිස්තියානි විශ්වාසයන් බෙදාහදා ගනී.   රෝමානු කතෝලිකයන් ප්‍රධාන සුවිශේෂතා කිහිපයක් දරයි.


එකක් නම් රෝමානු කතෝලික සභාව එකම සැබෑ සභාවයි යන විශ්වාසයයි.  මෙය සම්බන්ධ වන්නේ පාප්තුමා පේතෘස්ගේ අනුප්‍රාප්තික අස්න හිමි කරගෙන ඇති අතර ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ එකම නියෝජිත  මිහිපිට ඔහු බවය.  
රෝමානු කතෝලික දේවධර්මවාදීන් ඔවුන්ගේ පල්ලියේ මූලධර්මයේ විශ්වීයත්වය විවිධාකාරයෙන් අර්ථකතනය  කර ඇත.  එක් ප්‍රවේශයක් නම් ශුද්ධ ලියවිල්ලේ ලිඛිත සම්ප්‍රදායට සමගාමීව පැවති පුරාණ වාචික සම්ප්‍රදායක් අනුගමනය කිරීමයි.  වාචික හා ලිඛිත සම්ප්‍රදාය දෙකම එකට පැවතුනි, වාචික සම්ප්‍රදාය මගින් බයිබලානුකුල ග්‍රන්ථවල නිශ්චිත අර්ථ නිරූපණය සහ යෙදුම ලබා දෙයි (මතෙව් 16:18 වැනි).  ගැලවීම සම්බන්ධයෙන් ශුද්ධ ලියවිල්ල ප්‍රමාණවත් මඟ පෙන්වීමක් හා අධිකාරියක් නොවන බව ඔවුහු විශ්වාස කරති.  1800 ගණන්වල කාදිනල් ජෝන් හෙන්රි නිව්මන් (ඇන්ග්ලිකන්වාදයෙන් ආ අයෙක්) “ධර්මයේ  සත්‍ය  ” සඳහා තර්ක කළේය. එහිදී ශුද්ධාත්මයාණන් නොවරදවාම මඟ පෙන්වමින් රෝමානු කතෝලික පල්ලියට සත්යය කරා මඟ පෙන්වන බව පෙන්වයි .
රෝමානු කතෝලිකයන් විශේෂයෙන්  විශ්වාස කරන්නේ ශුද්ධිකාග්නියයි. එය මරණින් මතු ජීවිතයේදී කිතුනුවකුගේ පාප ඉවත් කරනු ලැබේ.  කෙනෙකුගේ භූමික ජීවිතයේ කළ පාපවලට ද දඩුවම්  කිරීම මෙයට ඇතුළත් ය.  එහි සිටින සියල්ලන් අවසානයේ ස්වර්ගයට පැමිණෙනු ඇත.  ඔවුන් එහි ස්ථිරවම නොසිටින අතර ඔවුන් කිසි විටෙකත් ගිනි විලට යවනු නොලැබේ.


රෝමානු කතෝලිකයන් පූර්ණ පල පිළිබඳ අදහස දරති.  දළ වශයෙන් කිවහොත්, මෙය එක්තරා ආකාරයක කුසල් බැංකුවක් වන අතර, එය යේසුස් ක්‍රිස්තුස්ගේ සහ ඔහුගේ ශුද්ධ වූ සාන්තුවරයන්ගේ කුසල්  ගබඩා කර ඇති අතර අනෙක් කිතුනුවන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා භාවිතා   විය හැකිය.  ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේම අසීමිත කුසල් නිසා එය විස්තර කළ නොහැකිය.  රෝමානු කතෝලිකයන් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේට හෝ විවිධ සාන්තුවරයන්ට යදිනු ඇත.  රෝමානු කතෝලිකයන් සාන්තුවරයන්ට නමස්කාර කිරීම සඳහා පිලිම තබා නොගන්නා බව මතක තබා ගැනීම වැදගත්ය;  ඔවුන් ඔවුන්ට  ගෞරව කිරීමට උත්සාහ කරන අතර දෙවියන් වහන්සේ පමණක් දිව්‍ය නමස්කාරයට  සුදුසු යැයි පිළිගනී.  රෙපරමාදු භක්තිකයන් සාමාන්‍යයෙන් මෙම වෙනස ගැන සැක කරනවා. 
රෝමානු කතෝලික පල්ලියට  අයත්  පූජකයන් බ්‍රහ්මචාරී විය යුතුය.  සිව්වන ලැටරන් කවුන්සිලයේ (1215) සිට මෙය අනිවාර්ය ප්‍රතිපත්තියක් විය.  සිව්වන ලැටරන් කවුන්සිලය අවම වශයෙන් වසරකට වරක් පූජකයෙකු අසල පව්  සඳහා පෞද්ගලික වාචික පාපොච්චාරණය කිරීම ද නියම කළේය .


එම කවුන්සිලය විසින්ම සත්ප්‍රසාදය පිළිබඳ බලයලත් අවබෝධය ලෙස සංක්‍රාන්තිකරණය නියම කරන ලදී.  පූජකවරයකු අදාළ  වචන පවසන විට, ශුද්ධ වූ හවුලේ ඇති පාන් සහ වයින් ද්‍රව්‍යයේ වෙනස් වී ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ ශරීරය හා රුධිරය බවට පත්වේ යැයි විශ්වාස කිරීම සංක්‍රාන්තිකරණයයි.  මූලද්රව්ය තවදුරටත් පාන් සහ වයින් නොවේ;  මෙම මූලද්රව්යවල සාරය පරිවර්තනය කර ඇත.


අනෙකුත් ප්‍රධාන රෝමානු කතෝලික මූලධර්ම අතර කන්‍යා මරිය තුමියගේ නිර්මල පිළිසිඳ ගැනීම සහ ඇගේ කන්යාභාවය  පිළිබඳ විශ්වාසයක් ඇතුළත් වේ.  සියලුම කිතුනුවන් විශ්වාස කරන්නේ යේසුස්ට නිර්මල පිළිසිඳ ගැනීමක් ඇති බවය - ඔහු ඉපදුණේ ආදම්ගෙන් උරුම වූ මුල් පාපයෙන් තොර බවය - රෝමානු කතෝලිකයන් මරියාටද අවධාරනය කරන්නේ ඕතඩොක්ස්වාදයේ ලක්ෂ්‍යයක් ලෙස ඒ හා සමාන ආශ්චර්යමත් සංකල්පයක් ඇති බවය.  එපමණක්ද නොව, ඇයගේ භූමික ජීවිතය අවසානයේදී ඇගේ ශරීරය  පිටින් ස්වර්ගයට ගොස්  ඇතැයි උපකල්පනය කර ඇත.  ඇගේ මළ සිරුර පොළොවෙන් සොයාගත නොහැක.  නැඟෙනහිර ඕතඩොක්ස් කිතුනුවන් හා සමහර රෙපරමාදු භක්තිකයන් සමඟ කතෝලිකයන් විශ්වාස කරන්නේ යේසුස් ක්‍රිස්තුස්ගේ උපතෙන් පසුවත් මරියා සදාකාලික කන්‍යාවක්ව සිටි බවයි.
කතෝලික පල්ලියේ (සීසීසී) කැටචිස්වාදය 
කැටචිස්වාදය යනු සාමාන්‍යයෙන් ඉගැන්වීමේ අරමුණු සඳහා කිතුනු ධර්මය සාරාංශ කරන හෝ නිරාවරණය කරන ලේඛනයකි.  සී.සී.සී. යනු 1992 දී දෙවන ජෝන් පෝල් පාප්තුමා යටතේ නිකුත් කරන ලද තරමක් මෑත කාලීන උත්තරයකි.  එය රෝමානු කතෝලික විශ්වාසයන්ගේ ප්‍රයෝජනවත් සාරාංශයක් වන අතර වර්තමාන නිල රෝමානු කතෝලික ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා සම්පතක් වේ.  එය යාවත්කාලීන කිරීම් සහ සංශෝධන කිහිපයක් හරහා ගොස් ඇත.  නිදසුනක් වශයෙන්, 2018 දී ෆ්‍රැන්සිස් පාප් වහන්සේ මරණ දඩුවම්  පිළිබඳ ඡේදය සංශෝධනය කලේය .


කතෝලික පල්ලියේ නායකත්වය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය
අනෙකුත් ක්‍රිස්තියානි පල්ලි මෙන්ම, රෝමානු කතෝලික පල්ලියද පල්ලියේ නායකත්වය සඳහා එපිස්කෝපල් ආකෘතියක් ඇති අතර, එය දේවගැතිවරුන්ගේ හා නායකත්වයේ නියෝග තුනක් පිළිගනී: බිෂොප්වරු, පූජකවරු සහ උපස්ථායකවරු.  විශේෂයෙන් රදගුරුවරුන්ට බලය පැවරීම සහ අධීක්ෂණය භාර දී ඇත.  රෝමානු කතෝලික ධූරාවලිය විශේෂයෙන් මධ්‍යගත වී ඇත.  ඇත්ත වශයෙන්ම, පාප්තුමා ඉහළම පෙළේ බිෂොප්වරයාය.


රෝමානු කතෝලික සහ කතෝලික අතර වෙනස කුමක්ද?
“කතෝලික” යන්නෙහි තේරුම “සමස්තයට ගරු කිරීම” යන්නයි. දේවධර්මීය සන්දර්භය තුළ විශ්වීය පල්ලිය යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ සැබවින්ම ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ ශරීරයේ කොටසක් වන සියලුම කිතුනුවන් ය.  සාමාන්‍යයෙන්, මෙම යෙදුම විශ්වීයව පිළිගත් ක්‍රිස්තියානි විශ්වාසයන් විස්තර කිරීමට භාවිතා කරන ලදී.  “රෝමානු කතෝලික” යන්නෙන් වඩාත් සුවිශේෂී ක්‍රිස්තියානි සම්ප්‍රදායක් සහ පල්ලියේ ශරීරයක් ගැන සඳහන් වේ. 

රෝමානු කතෝලික සභාව ගැන දැනගත යුතු වෙනත් කරුණු:

රෝමානු කතෝලික පල්ලිය සමාජ ස්ථාවරය සඳහා ප්‍රසිද්ධය, විශේෂයෙන් පවුල සම්බන්ධයෙන්.  කෘතිම ප්රතිංධිසරාේධක භාවිතා කිරීම මෙන්ම ගබ්සා කිරීම තහනම්ය.  පවුල් සැලසුම්කරණය කෙරෙහි උනන්දුවක් දක්වන විවාහක යුවළයන්ට ස්වාභාවික පවුල් සැළසුම් (එන්එෆ්පී) හැදෑරීමට දිරිගන්වනු ලැබේ.
රෝමානු කතෝලික ධර්මය ක්‍රිස්තියානි ජීවිතයට  වැදගත් මාධ්‍යයන් වන සක්‍රමේන්තු හතක් හඳුනා ගනී.  රෙපරමාදු භක්තිකයන් මෙන් කතෝලිකයන්ද බව්තීස්මය හා සත්ප්‍රසාදය සක්‍රමේන්තු ලෙස සලකති.  කතෝලිකයන් අමතරව  විශ්වාස කරන්නේ අභිවෘද්ධි ආලේපය  ,රෝගීන් ආලේප කිරීම, විවාහය සහ පැවිදි කිරීම සක්‍රමේන්තු ලෙසය.
සාම්ප්‍රදායික රෝමානු කතෝලික දේවධර්මය මරණීය හා සුලු පාප අතර වෙනසක් කරයි.  සුලු  පව් යනු කෙනෙකුගේ ආත්මයට හානියක් නොවන සුළු පව් ය.  මරණීය පාප යනු දෙවියන් වහන්සේගෙන් වෙන්  කරන බරපතළ පාපයන් වන අතර පුද්ගලයෙකු මරණයට පෙර කමා නොවන්නේ නම් නිරයෙන් කෙළවර වේ.
ඉතිහාසයේ අනෙකුත් බොහෝ ක්‍රිස්තියානි සම්ප්‍රදායන් මෙන්, රෝමානු කතෝලික ධර්මය පුරුෂයින්ට හා කාන්තාවන්ට පැවිදි බව අනුගමනය කිරීමට ඉඩ සලසයි.  රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ  කන්‍යා සොහොයුරියන් සහ සහෝදරියන්ගේ නියෝග කිහිපයක් තිබේ.  ඔවුන් පල්ලියේ බොහෝ ආකාරවලින් සේවය කරති.
රෝමානු කතෝලික පල්ලිය ඉතිහාසය පුරා විවිධාකාර දේශපාලන ස්ථාවරයන් හා ප්‍රවේශයන් ඉදිරිපත් කර තිබේ.  නිල රෝමානු කතෝලික ලේඛනවල ස්වරය සහ කාලසීමාව ඒවා ලියන කාලය අනුව වෙනස් විය හැකිය.  සමහර විට පාප්තුමාට දේශපාලන අධිකාරිය පිළිබඳ පුළුල් ප්‍රකාශ කළ හැකිය.  රෝමානු කතෝලික පල්ලිය අද වන විටත් ඇතුළුව වෙනත් අවස්ථාවල දී සිවිල් බලය සඳහා වන ව්‍යායාමයේ හා ඉල්ලුමේ වඩා නිහතමානී ය.

රෙපරමාදු භක්තිකයන්,ඇනබැප්තිස්තවරුන් සහ නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස් කිතුනුවන් රෝමානු කතෝලික ධර්මය ගැන ත්‍රිත්වය, අවතාරය සහ ක්‍රිස්තියානි සදාචාරය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, රෝමානු කතෝලික ධර්මයට විශාල දේවල් සමානය . කරුණාව, ගැළවීම සහ අධිකාරය පිළිබඳ මූලධර්ම සම්බන්ධයෙන් ගත් කල,බොහෝ දේ අසමානය . පාප්තුමා සම්බන්ධයෙන් මුල් රෙපරමාදු ලියකියවිලිවල “ක්‍රිස්තු-විරෝධී” වදන වූයේ මන්ද යන්න පිළිබඳව අපට අවබෝධයක් ලබා දිය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, පල්ලියේ ප්‍රමාණය හා බලපෑම හැර වෙනත් හේතුවක් නිසා රෝමානු කතෝලික විශ්වාසයන් සහ ඉතිහාසය දැන ගැනීම ඕනෑම කිතුනුවකුට අවශ්‍ය වේ.


"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=කතෝලික_ආගම&oldid=470779" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි